POLİTİKA - 08 Kasım 2025 Cumartesi 15:13 | Son Güncelleme : 08 Kasım 2025 Cumartesi 16:10

Erdoğan: "Karabağ Zaferi’ni Kafkasya'da kalıcı barışa giden yolun kilometre taşı olarak görüyoruz"

A
A
A

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Bakü’de düzenlenen 8 Kasım Zafer Günü Töreni’nde yaptığı konuşmada, "Bu zaferi bir son olarak değil, Kafkasya'da kalıcı barışa giden yolun kilometre taşı olarak görüyoruz. Biz kalıcı barış noktasında son derece ümit varız, iyimseriz. İlham Aliyev kardeşimin kalıcı barışın tesisi için gösterdiği samimi çabaları takdirle karşılıyoruz. Ermenistan Başbakanı Sayın Paşinyan'ın da bu yolda attığı cesur adımları memnuniyetle takip ediyoruz. İnşallah bu muhteşem zafer her iki liderin yapıcı tavrıyla bölgede huzuru ve barışı takip edecek kalıcı bir anlaşmayla neticelenecektir" dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de Karabağ Zaferi’nin 5. yıl dönümünde düzenlenen 8 Kasım Zafer Günü Töreni’ne katılarak konuşma yaptı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Zafer Günü’nün 5. yıl dönümünde Bakü’de bulunmaktan mutluluk duyduğunu belirterek, "Sizlere Türkiye’deki kardeşlerinizin selamlarını getirdim. Bu gurur günümüzde inanıyorum ki şu anda Türk Devletleri Teşkilatı’ndaki kardeşlerimiz de bizimle aynı coşkuyu yaşıyor. Zaferimiz kutlu olsun. Cenabı Allah, Azerbaycan'ı ve Türk dünyasını nice zaferlere kavuştursun. Azerbaycan'ın sevincini paylaşan Pakistan Başbakanı Şahbaz kardeşim başta olmak üzere bugün aramızda olan dost ülkelerden tüm temsilcilere teşekkür ediyorum" dedi. Erdoğan, "Bugün hep beraber 30 yıllık işgali sonlandıran muhteşem ve muazzam bir zaferin 5. yıl dönümünü kutluyoruz. Vatan muharebesinde toprağa düşen tüm şehitlerimizi, Azerbaycan'ın yiğit evlatlarını bir kez daha rahmetle yad ediyorum. Rabbim şehitlerimizin ruhlarını şad, mekanlarını inşallah cennet eylesin" ifadelerini kullandı.

Erdoğan:

"Karabağ'ın işgalden kurtarılması Türk dünyası için de büyük bir gurur vesilesidir"

Erdoğan, "Kalpleri her seferinde vatan diye çarpan kahraman gazilerimize minnet duygularımı ifade ediyor, yüce Allah onlardan razı olsun diyorum. Hayatları pahasına verdikleri destansı mücadele ile 30 yıllık işgali sona erdiren Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri'nin tüm mensuplarını bir kez daha tebrik ediyorum. Aynı şekilde bu büyük zaferin mimarı ve lideri olan İlham Aliyev kardeşimi canı gönülden tebrik ediyor, başarılarının daim olmasını diliyorum. Bilmenizi isterim ki Karabağ'ın işgalden kurtarılması sadece Azerbaycan için değil, Türk dünyası için de büyük bir gurur vesilesidir. Azerbaycan ordusunun Karabağ toprağında attığı her adım, istiklal ve izzet uğruna dökülen her damla kan, Türk dünyasının tarihinde birer şeref nişanesi olarak ortak tarihimize altın harflerle yazılmıştır. Bugün burada Azerbaycan askeri, Türkiye'den gelen asker kardeşleriyle omuz omuza, yan yanadır. Askerlerimize baktıkça 'iki devlet, tek millet' şiarının ne demek olduğunu hepimiz görebiliyoruz. Şehitlerimizin birbirine karışan kanlarının üzerinde yükselen hürriyet sancağı, Karabağ'ın dört bir yanında şanla, şerefle, gururla dalgalanıyor" diye konuştu.

Erdoğan:

"Biz kalıcı barış noktasında son derece ümitvarız"

Erdoğan, "İlham kardeşimin dirayetli liderliği altında Azerbaycan ordusu, Karabağ'ı işgalden kurtararak gönüllerdeki 30 yıllık yangını söndürdü. Allah'a hamdolsun bugün Laçın'dan Şuşa'ya, Zengilan'dan Hankendi'ye, Hocalı'dan Fuzuli'ye kadar Karabağ'ın her karışında huzur, kalkınma, barış, refah ve özgürlük var. İnşallah bu barış ve güven iklimi daha da güçlenmeye devam edecek. Karabağ zaferi, vicdanları kanatan büyük bir adaletsizliği sonlandırmakla kalmadı, aynı zamanda bölgemizde yeni bir dönemin kapılarını araladı. Vatan Muharebesi, Asya ve Avrupa'daki jeopolitik dengeleri de değiştirdi. Biz ne kin tutarız, ne de geçmişteki acıların tekrar yaşanmasına izin veririz. Dolayısıyla bu zaferi bir son olarak değil, Kafkasya'da kalıcı barışa giden yolun kilometre taşı olarak görüyoruz. Kafkasya'da barışın hakim olmasının Asya'dan Avrupa'ya tüm bölgenin refahına hizmet edeceği kanaatindeyiz. Şunu da burada özellikle vurgulamak isterim. Biz kalıcı barış noktasında son derece ümitvarız, iyimseriz. İlham Aliyev kardeşimin kalıcı barışın tesisi için gösterdiği samimi çabaları takdirle karşılıyoruz. Ermenistan Başbakanı Sayın Paşinyan'ın da bu yolda attığı cesur adımları memnuniyetle takip ediyoruz. İnşallah bu muhteşem zafer her iki liderin yapıcı tavrıyla bölgede huzuru ve barışı takip edecek kalıcı bir anlaşmayla neticelenecektir. Türkiye olarak bu konuda üzerimize ne düşüyorsa inşallah bunu yapmaya devam edeceğiz" ifadelerini kullandı.

Erdoğan:

"Hazar geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru'nu bölgedeki tüm kardeşlerimizin faydasına olacak şekilde yatırımlarla geliştirmemiz gerekiyor"

Azerbaycan'ın hem bölgesinde hem de ötesinde kaydettiği ilerlemeden büyük bir kıvanç duyduklarını vurgulayan Erdoğan, " Aramızdaki müstesna ilişkiler, somut ve stratejik projelerle her geçen gün daha da güçleniyor. Hatırlayacaksınız, Asrın Projesi, Azeri-Çırak-Güneşli başta olmak üzere Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı, Şah Deniz ve TANAP ile taçlandırdığımız iş birliğimizi son olarak Iğdır-Nahçıvan Doğalgaz Boru Hattı'nın faaliyete geçmesiyle daha da perçinledik. Şimdi bu iş birliğimizi daha da ileriye götürmenin ve kapsamını geliştirmenin gayreti içindeyiz. Kafkasya'da tesis edilecek yeni rotaların ulaştırma ve enerji iletim imkanlarını artırmasını temenni ediyoruz. Hazar geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru'nu bölgedeki tüm kardeşlerimizin faydasına olacak şekilde yatırımlarla geliştirmemiz gerekiyor. Bilhassa Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu hattını en verimli şekilde kullanmak için Azerbaycan'la beraber çok daha ileri adımlar atacağımıza inanıyorum" dedi.

Erdoğan:

"Muhteşem güzelliğiyle Karabağ tekrar bölgenin parlayan yıldızı olacak"

Azerbaycan’ın Karabağ başta olmak üzere bölgenin yeniden imar ve ihyası, halkın güvenli geri dönüşü ve yok edilen kültürel ve dini mirasın restorasyonu için büyük bir gayret sarf ettiğini belirten Erdoğan, "Karabağ, İlham kardeşimle beraber Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif kardeşimin de bir kısmına iştirak ettiği ziyaretlerimiz oldu. Zaferden sonra Karabağ'ın tamamında yaşanan kalkınma ve yatırım seferberliğine bizzat şahitlik ettim. Havalimanlarını, yolları, köprüleri, tünelleri, demiryollarını, evleri, yükselen binaları, tarım ve ulaştırma projelerini yerinde gördük. İlham kardeşimin liderliğinde can Azerbaycan'ın neleri başarabileceğine yakından tanık oldum. Tabii bizim gördüklerimiz sadece bir başlangıç. İnşallah bunların devamı da gelecek. Muhteşem güzelliğiyle Karabağ tekrar bölgenin parlayan yıldızı olacak. Bu süreçte biz de Azerbaycan'a gereken her türlü desteği vereceğiz. Can Azerbaycan'la ikili işbirliğimizin yanı sıra Türk Devletleri Teşkilatı bünyesindeki birlik ve dayanışmamızı da sürdürüyoruz" diye konuştu.

"Azerbaycan'ın sarsılmaz desteğiyle KKTC'nin Türk dünyası içindeki konumunun güçlenmesini temenni ediyorum"

Türk Devletleri Teşkilatı üyelerinin katılımıyla Ekim ayında Azerbaycan’ın Gebele kentinde 12. Zirvesini gerçekleştirdiklerini hatırlatan Erdoğan, "Zirvede çağrısını yaptığım 15 Aralık Dünya Türk Dili Günü kararının da UNESCO bünyesinde hayata geçmesinden memnuniyet duyuyorum. Teşkilat dönem başkanlığı sırasında Azerbaycan'la dayanışmamız inşallah daha da ivme kazanacak. Şimdiden Can Azerbaycan'a çalışmalarında başarılar diliyorum. Azerbaycan'ın sarsılmaz desteğiyle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin Türk dünyası içindeki konumunun güçlenmesini temenni ediyorum. Rabbim yar ve yardımcımız olsun diyorum. Bu düşüncelerle vatan muharebesinde al kanlarıyla toprağı sulayan aziz şehitlerimizi rahmetle yad ediyor, gazilerimize şükranlarımı sunuyorum. Aynı şekilde 1918 yılında Bakü'yü işgalden kurtaran Kafkas İslam Ordusu'nun bütün şehitlerini, bilhassa da Gazi Namdar, Şehid-i Ala Enver Paşa'yı ve kardeşi Nuri Killigil Paşa'yı bir kez daha minnetle anıyorum. Bu vesileyle 9 Kasım Devlet Bayrak Günü'nüzü de yürekten kutluyorum" ifadelerini kullandı.

Erdoğan:

Kamil Nadirli - Rafıg Macidov

Bunlar Da İlginizi Çekebilir
Ordu Ordu’da Çanakkale Zaferi’nin 111. yılında şehitler anıldı Ordu’da, 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi’nin 111. yıl dönümü dolayısıyla anma programı düzenlendi. Ordu Şehitliği’nde düzenlenen program kapsamında Ordu Valiliği, Ordu Büyükşehir Belediyesi ve derneklerin çelenkleri sunuldu. Saygı duruşunda bulunulmasının ardından İstiklal Marşı okundu. Programda şehitler için saygı atışı gerçekleştirildi, ardından Kur’an-ı Kerim tilaveti yapılarak dua edildi. Günün anlam ve önemine ilişkin konuşan Jandarma Astsubay Çavuş Doğan Demirbilek, "Tarihimizin şeref sayfalarından biri de bundan 111 yıl önce, 18 Mart’ta Çanakkale’de yazılmıştır. Çanakkale’de teknik üstünlük, yurt ve ulus sevdası karşısında anlamını yitirmiş; zafer mertlikle kucaklaşmış, ölüm ise şehit olmakla yüceltilmiştir. Türk ulusunun Atatürk’le kavuştuğu bu muhteşem zafer, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’nin önsözüdür. Çanakkale, düşmanın zannettiği gibi sıradan bir savaş alanı değildir. Türk milletinin, şartlar ne kadar ağır olursa olsun, iyi yönetildiğinde tüm zorlukların üstesinden gelebilecek güç ve inanca sahip olduğunu dünyaya göstermiştir" dedi. Vali Muammer Erol, anma programı kapsamında Şehitlik Özel Defteri’ni imzaladı, protokol üyeleri daha sonra şehit kabirlerine karanfil bıraktı. Programa Ordu Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Mehmet Hilmi Güler, Garnizon Komutanı Dr. Sağ. Alb. Öner Önder, Türkiye Harp Malulü Gaziler, Şehit Dul ve Yetimleri Derneği Ordu Şube Başkanı Nurettin Korkmaz, Türkiye Muharip Gaziler Derneği Ordu Şube Başkanı Selami Türkmen ile Polis Şehit Aileleri ve Gazileri Derneği Başkanı Şenel Şahin katıldı.
Kayseri Başkan Özdoğan, KAYÜ öğrencileriyle iftar sofrasında buluştu Hacılar Belediye Başkanı Bilal Özdoğan, Ramazan ayının manevi atmosferinde Kayseri Üniversitesi öğrencileriyle iftar programında bir araya geldi. Hacılar Belediyesi ile hayırseverlerin desteğiyle düzenlenen iftar programına, Kayseri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kurtuluş Karamustafa, üniversite yönetimi ve çok sayıda öğrenci katıldı. İftar programında öğrencilerle aynı sofrayı paylaşmaktan duyduğu memnuniyeti dile getiren Başkan Bilal Özdoğan, gençlerin yalnızca akademik başarılarıyla değil, aynı zamanda sosyal dayanışma ve milli-manevi değerlerle güçlü bireyler olarak yetişmelerinin önem taşıdığını ifade etti. Başkan Özdoğan açıklamasında, "Ramazan ayı paylaşmanın, dayanışmanın ve bereketin en güçlü şekilde hissedildiği müstesna bir zaman dilimidir. Genç kardeşlerimizle aynı sofrada buluşmak, onların heyecanına ortak olmak bizim için son derece kıymetlidir. Hacılar Belediyemiz ve kıymetli hayırseverlerimizin katkılarıyla öğrencilerimizle bir araya gelmekten büyük memnuniyet duyuyoruz. Üniversite yılları, geleceğe hazırlığın en önemli dönemlerinden biridir. Gençlerimizin kendilerini yalnız hissetmeden, güçlü bir dayanışma ortamı içinde eğitim hayatlarını sürdürmeleri bizim için önemlidir" dedi. Başkan Özdoğan, öğrencilerin ülkenin yarınlarını şekillendirecek en önemli güç olduğunu belirterek, her zaman gençlerin yanında olmaya devam edeceklerini vurguladı. Program boyunca öğrencilerle sohbet eden Başkan Özdoğan, onların görüş ve taleplerini dinledi. Samimi ortamda gerçekleşen buluşmada Ramazan ayının birlik ve beraberlik ruhu ön plana çıktı. Başkan Özdoğan, programın gerçekleşmesine katkı sunan Kayseri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kurtuluş Karamustafa başta olmak üzere hayırseverlere ve emeği geçen herkese teşekkür etti.
Ankara Ankara’da bayram öncesi fiyat ve etiket denetimleri artırıldı Ankara’da Ramazan Bayramı öncesinde haksız fiyat artışlarının önüne geçilmesi ve tüketicinin korunması amacıyla denetimler sıklaştırıldı. Ankara Ticaret İl Müdürlüğü ekipleri, Ticaret Bakanlığı’nın talimatları doğrultusunda il genelinde yerel ve ulusal marketler başta olmak üzere kafe, restoran ve fırınlarda kapsamlı denetimler gerçekleştiriyor. Denetimlerde özellikle haksız fiyat artışları ve Fiyat Etiketi Yönetmeliği’ne uygunluk titizlikle inceleniyor. Ekipler tarafından yapılan kontrollerde temel gıda ve ihtiyaç ürünlerinin yanı sıra bayram dolayısıyla yoğun talep gören baklava, tatlı, çikolata ve şekerleme reyonları da mercek altına alındı. Ürünlerin fiyat bilgileri ile kasa fiyatları karşılaştırılarak, tüketiciyi yanıltıcı uygulamaların önüne geçilmesi hedefleniyor. Ankara Ticaret İl Müdürü Elif Tan, yaptığı açıklamada Ramazan Bayramı öncesinde denetimlerin yoğunlaştırıldığını belirterek, "Bakanlığımızın talimatları doğrultusunda tüketicinin çıkarlarını korumak ve piyasada haksız fiyat artışına mahal vermemek adına il genelinde yaygın denetimlerimize devam ediyoruz. Market denetimlerimizde temel gıda ve ihtiyaç ürünlerinin yanı sıra bayram dolayısıyla baklava, tatlı, çikolata ve şekerleme reyonlarında da yoğun şekilde incelemelerde bulunuyoruz" dedi. Denetimlerin bayram süresince de aralıksız devam edeceği belirtilirken, vatandaşların karşılaştıkları olumsuz durumları ilgili kurumlara bildirmelerinin önemine dikkat çekildi.
Zonguldak Devrek’te 18 Mart Şehitleri Anma Günü Çanakkale Zaferi töreni düzenlendi Devrek ilçesinde 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Zaferi programı düzenlendi. Törenler Cumhuriyet Alanında bulunan anıta kaymakamlık, garnizon komutanlığı belediye başkanlığının çelenklerinin sunulmasıyla başladı. Saygı duruşu bulunulması ve İstiklal Marşı’nın okunmasının ardından buradaki tören sona erdi. Atatürk Kültür Merkezinde devam edilen ve Devrek Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi tarafından organize edilen programa Kur’an-ı Kerim Tilavetinin okunmasıyla başlandı. Tilavetin ardından davetlilere hitap eden Devrek Anadolu Kız İmam Hatip Lisesi Müdürü İsmail Öztürk, "Çanakkale bir milletin bitti denildiği anda yeniden ayağa kalktığı yerdir ve bu millet Çanakkale’de, tarihle hesaplaştı ve kendi varoluş tarihini yeniden yazdı. Bu millet o gün tarihi kimliğinde yeniden dirilişini gerçekleştirmiş ve ’hasta adam’ damgasını paramparça edip altı yüz yıldan beri bayraktarlığını yaptığı inançlarının temel dinamiklerinde tekrar ayağa kalkmıştır. Bu vesile ile bu programın hazırlanmasında emeği geçen tüm kurumlarımıza, öğretmen ve öğrencilerimize teşekkür ediyor yüce heyetinizi hürmetle selamlıyorum" diye konuştu. 18 Mart Şehitler Günü" Konulu Resim, Şiir ve Kompozisyon Yarışmasında dereceye giren öğrencilere protokol üyeleri tarafından çeşitli ödüler verildi. Devrek Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi Öğrencileri tarafından "Gölgedeki Destan Çanakkale" isimli gölge oyunu sergilendikten sonra program sona erdi. Düzenlenen programa; Devrek Kaymakamı Onur Alp Bıçakçı, Garnİzon Komutanı Deniz Yarbay Hüsamettin Çalçoban Belediye Başkanı Özcan Ulupınar, muharip gaziler, daire müdürleri, öğretmenler, öğrenciler ve çok sayıda davetli katıldı.
Eskişehir Sağlık ekipleri hava yolu tıkanıklığı ve temel yaşam desteğini uygulamalı anlattı Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü ekipleri, vatandaşların yoğun olduğu bir alışveriş merkezinde kurdukları stantla ilk yardım uygulamaları hakkında bilgilendirme yaptı. Maketler üzerinde uygulamalı eğitim veren ekipler, doğru müdahalenin hayat kurtardığına dikkat çekti. Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü Sağlık Hizmetleri Başkanlığına bağlı Acil Sağlık Hizmetleri Birimi, toplumda ilk yardım bilincini artırmak amacıyla çalışma başlattı. Kentteki bir alışveriş merkezinde kurulan bilgilendirme standında; hava yolu tıkanıklıkları, kanamalar ve temel yaşam desteği gibi kritik konularda vatandaşlara detaylı bilgiler verildi. Özellikle acil durumlarda saniyelerin önemine vurgu yapan sağlık personeli, doğru bilinen yanlışlara karşı da uyarılarda bulundu. Maketler üzerinde uygulamalı eğitim verildi Etkinlik kapsamında kurulan stantta sadece teorik bilgi verilmekle kalınmadı, aynı zamanda pratik gösterimler de yapıldı. Sağlık ekipleri, Temel Yaşam Desteği (TYD) ve Otomatik Eksternal Defibrilatör (OED) cihazı kullanımı hakkında materyaller üzerinde uygulamalı gösterim sundu. Vatandaşların yoğun ilgi gösterdiği etkinlikte, hava yolu tıkanıklığı yaşayan birine yapılacak müdahaleler maketler eşliğinde anlatıldı. Broşür ve afişlerle farkındalık artırıldı Eğitimlerin yanı sıra, konuyla ilgili hazırlanan bilgilendirici afişler ve el broşürleri de vatandaşlara dağıtıldı. Toplumun her kesiminde ilk yardım farkındalığının artmasını amaçlayan Sağlık Müdürlüğü yetkilileri, benzer bilgilendirme faaliyetlerinin devam edeceğini belirtti. Alışverişe gelen vatandaşlar ise, günlük hayatta her an karşılaşılabilecek kazalara karşı bu tür eğitimlerin çok faydalı olduğunu ifade ederek ekiplere teşekkür etti.
Niğde Niğde’de Çanakkale Deniz Zaferi’nin 111. yılı kutlandı 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi’nin 111. yıl dönümü dolayısıyla tören düzenlendi. Niğde Şehitliği’nde yapılan törene Vali Nedim Akmeşe, Belediye Başkanı Emrah Özdemir, Garnizon Komutanı İkmal Albay Özcan Yetiş, İl Emniyet Müdürü Erdinç Yüceer, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Uslu, kurum müdürleri, STK temsilcileri ile şehit aileleri ve gaziler katıldı. Şehitlik anıtına çelenk konularak saygı duruşunda bulunulmasıyla başlayan programda Niğde Valisi Nedim Akmeşe, şeref defterini imzaladı. Vali Akmeşe; "Şehitlerimizin sergilediği cesaret, fedakarlık ve kahramanlık tarihimizin en şanlı sayfalarına altın harflerle yazılmış, silinmez bir yer edinmiştir. Şehitlerimiz canlarını hiçe sayarak, bu mukaddes vatan topraklarımızı emanet etmiştir. Gösterdikleri eşsiz mücadele sayesinde bugün bağımsız ve başı dik bir millet olarak yaşamaya devam ediyoruz. Çanakkale’de ortaya konulan bu sarsılmaz iman, yüksek vatan sevgisi bugün de yolumuzu aydınlatan en güçlü meşale olmaya devam etmektedir. Aziz şehitlerimiz, sizlere bizlere bıraktığınız bu kutlu mirası kıymetli biliyor, emanetinize sahip çıkmaya ve birlik beraberlik içerisinde ülkemize hizmet etmeyi en büyük sorumluluğumuz olarak görüyoruz" diye konuştu. Niğde Şehit Aileleri Dernek Başkanı Ömer Demir ise, "Milletimizin bağımsızlık aşkı, bayrağına olan bağlılığı ve vatanına duyduğu sevgi sizlerden aldığı ilhamla sonsuza kadar yaşayacaktır. Şehitlik, bir milletin ulaşabileceği en yüce mertebelerden biridir. Bu topraklar tarih boyunca nice kahramanları kanıyla yoğurmuş, fedakarlıkla vatan olmuştur. Çanakkale’de, Sarıkamış’ta, Dumlupınar’da, Sakarya’da ve bugün vatanın dört bir yanında gözünü kırpmadan mücadele eden kahramanlarımız bizlere bağımsız bir ülke bırakmıştır" ifadelerini kullandı. Yapılan konuşmaların ardından Kuran-ı Kerim okundu ve Niğde İl Jandarma Komutanlığı’na bağlı tören birliği saygı atışı yaptı. Törene katılanlar şehit mezarları ziyaret ederek karanfil bıraktı, dua etti.