Türkiye’de 21 bin 500 manda sayısıyla ikinci sırada olan Diyarbakır, besicilerin devletten aldıkları desteklerle sayısı her geçen gün artarak kentin simgesi haline geliyor.
Kentte, küçükbaş hayvancılığın yanı sıra büyükbaş hayvancılığında da, manda yetiştiriciliği dikkat çekiyor. Samsun ilk sırada yer alırken 21 bin 500 başla ikinci sırada olan Diyarbakır’da mandacılık, devlet destekleri ve üretimle bu sayı her geçen gün artıyor. Yarı evcil hayvan olarak bilinen manda, dirençli yapısıyla hastalıklara karşı korunurken, girdi maliyetlerinin düşük olmasıyla ilgi görüyor. Taşıdığı yüksek protein ve kalsiyumla et ve süt ürünleri de bilenler tarafından sıklıkla tercih ediliyor.
Diyarbakır Damızlık Manda Yetiştiricileri Birliği Başkanı Recep Birtane, manda varlığı bakımından Diyarbakır’ın Türkiye’de ikinci sırada olduğunu söyledi. Bunun, istatistik olarak sadece bir rakam değil Diyarbakırlı yetiştiricilerin alın teri, emeği olduğunu belirten Birtane, manda yetiştiriciliğinin kentin simgesi haline geldiğini ifade etti. Birtane, son zamanlarda da sayıların artmakta olduğuna değinerek, "Az bir sayı farkıyla Türkiye’de ikinci sıradayız. Neden manda, girdi maliyetlerinin çok düşük olması ve sağlık sektörü. Manda, en verimsiz yemi en verimli yeme çevirebilen tek hayvan. Hastalıklara karşı çok dirençli bir yapısı var. Doğal beslenmeden dolayı doğal ürünler sunuyor. Bu da mandacılığın önemini ortaya koyuyor" dedi.
İlde mandacılıkla ilgili bir bütünleşme oluştuğunu aktaran Birtane, "Mandacılık, Diyarbakır’ın simgesi haline gelmiş. Bu, sadece yetiştiricilerle değil, Tarım ve Orman Bakanlığımızın verdiği destekler. Bankanın da sunmuş olduğu sübvanse kredilerle daha da gelişmiş durumda. Yetiştiriciler olarak bizim de taleplerimiz var. Devletimizin 20 seneden fazladır uygulamış olduğu anaç manda desteğinin geri getirilmesi ve bankanın uygulamış olduğu sübvanse kredinin biraz daha düşürülmesi. Bu sektörün başarıya ulaşmasında bayağı faydası olacak" diye konuştu.
"Devletimizin verdiği destekle en azında yetiştiricilerin yükü biraz daha hafifliyor"
Manda yetiştiricilerinden Oya İyibaş, çocukluktan beri bu işin içinde olduğunu, babası ve annesinden kalan geleneksel bir miras olarak devam ettiğini dile getirdi. Mandanın, nazlı ve ilgi isteyen bir hayvan olduğunu söyleyen İyibaş, konuşmasına şöyle devam etti:
"Ama bereketi bambaşka olur. Mandalarımızın sütü yağlı ve kaymağı yoğun olur, özel bir süttür. Doğal ortamın çok büyük katkısı oluyor. Hayvanlar her çeşit ot tüketip, daha güzel verim veriyorlar. Manda etini kimse bilmez ama çok yüksek protein ve kalsiyuma sahiptir. Damızlık dışı olan hayvanlarımızı kesip kavurma şeklinde de tüketebiliyoruz. Yaşlılarımız için de çok önemli bir proteindir. Manda yetiştiriciliğinin önemi, geleneksel kültürümüzü devam ettirmek istiyoruz. En önemlisi, devletimizin bize verdiği destekler çok ön planda. Kendimizi güvende hissediyoruz. Devletimizin verdiği destekle en azında yetiştiricilerin yükü biraz daha hafifliyor."
"Manda ıslah projesinde olduğumuz için günlük ve haftalık defter tutuyoruz"
İhsan Aslan ise manda sütü ve yoğurduna alışan bir insan kolay kolay vazgeçmeyeceğini kaydederek, "Eskiden imkanlarımızla kendi bildiğimiz gibi seçiyorduk. Ama yanılma çok oluyordu. Şu anda manda ıslah projesinde olduğumuz için günlük ve haftalık defter tutuyoruz. Birliğimiz geldiğinde onlarda kayıtlı olan süt verimlerimizi manda kilo artışlarımızı onlar takip ediyor. Bilimsel olarak daha kalite alıyoruz. Onlar bilgisi dahilinde dişi mandayı bırakıp büyük mandaya çeviriyoruz. Bankanın bize verdiği düşük faizli sübvansiyonlar gayet iyi. En azında bizi rahatlatıyor. Çoban bulmakta zorlanıyoruz. Sigorta ve maaş açısından devlet desteği olursa yönelme imkanı olur" şeklinde konuştu.
Bedia Aslan da manda yetiştiriciliğinin hem zor, hem güzel belirterek, "Kadın olarak sağmada, yetiştirmede zorlanıyoruz. Yağ, yoğurt, peynir yapıyoruz. Destek olursa, sigorta olursa herkes bakar" ifadelerini kullandı.
