Türkiye-Ermenistan normalleşme süreci devam ederken atılan adımlar dikkat çekiyor. Türk Hava Yolları tarafında da geçtiğimiz günlerde İstanbul-Erivan uçuşlarının başlatılması, Ermenistan'ın başkenti Erivan'da 4 Mayıs'ta düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu 8. Zirvesi'ne Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın katılması -ki bu ziyaret Türkiye'de Ermenistan'a 18 yıl sonra ilk kez bu düzeyde bir ziyaret gerçekleştirmesi anlamına geliyor- Yılmaz'ın Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile zirvenin ardından gerçekleştirdiği ikili görüşmede Ani Köprüsü'nün ortak restorasyonuna ilişkin mutabakat zaptının imzalanması normalleşme sürecinde atılan adımların en somut örnekleri olarak ortaya çıkıyor. Yıllarca direkt iletişim kurmayan iki ülke bugün normalleşme sürecini Türkiye-Ermenistan Normalleşme Süreci Özel Temsilci Büyükelçi Serdar Kılıç ve Türkiye'yle normalleşme sürecinde Ermenistan'ın özel temsilcisi olan Ruben Rubinyan öncülüğünde sürdürse de merakla beklenen bir sonraki adım ise sınırların açılması konusu.
Türkiye'nin tek taraflı olarak 1993'te kapattığı Iğdır ilindeki Alican sınır kapısı ve Ermenistan tarafındaki Margara sınır kapısının üçüncü ülke vatandaşları ve diplomatik pasaport sahipleri için açılmasına 2022'de karar verilmişti ve bu karar söz konusu sürecin ilk adımlarından biri olmuştu. Ancak bugün itibariyle bu karar henüz hayata geçirilmedi. Margara Sınır Kapısı'ndaki tüm kontrol görevleri Rus Sınır Muhafız Birlikleri'nin çekilmesiyle 1 Mart 2025 itibarıyla tamamen Ermenistan Sınır Muhafız Birlikleri'ne bırakılmıştı.
Türkiye-Ermenistan arasındaki Alican-Margara Sınır Kapısı daha önce 2023 yılında 6 Şubat depremleri sırasında Ermenistan'dan Türkiye'ye gönderilen insanî yardım malzemelerinin ulaştırılması için açılmıştı.
Gözler Kars-Gümrü sınırında
Kara sınırını oluşturan Alican-Margara Sınır Kapısı'nın yanı sıra gözler bu kez de Kars-Gümrü sınırında. Ermenistan tarafı sınırın yeniden açılarak iki ülke tren seferlerinin yeniden gerçekleştirmesini istiyor. Ankara ve Erivan tarafından yürütülen çalışmalarda atılan son somut adım Kars-Gümrü demiryolunun açılması için ortak irade beyanının imzalanması oldu. Türkiye ile Ermenistan arasında Kars-Gümrü demir yolunun rehabilitasyonu ve faaliyete geçirilmesi amacıyla oluşturulan Türkiye-Ermenistan Ortak Çalışma Grubu'nun toplantısı 28 Nisan'da Kars'ta yapılması sınırın açılmasına yönelik beklentileri arttırdı. Kars-Gümrü Demiryolu, Ermenistan'ın Batı'ya açılması ve Gürcistan ile Orta Asya üzerinden gelen hatları buluşturması açısından önemli bir bağlantı hattı olarak kabul ediliyor.
Akhurik ile Akyaka tren istasyonları birbirinden yalnızca 10 kilometre uzakta
Türkiye'nin 325 kilometrelik sınırındaki iki sınır kapısından birinin bulunduğu Gümrü kentini Türkiye'ye Akyaka demir yolu bağlıyor. Ermenistan'ın ikinci büyük kenti Gümrü'deki Akhurik tren istasyonu ile Akyaka tren istasyonu birbirinden yalnızca 10 kilometre uzaklıkta. Ancak sınırların kapalı olması nedeniyle 33 yıldır seferler gerçekleştirilemiyor.
Akhurik tren istasyonunun hazin bir de öyküsü
Akhurik tren istasyonunun hazin bir de öyküsü var. Türkiye'nin 1993'te sınırı kapatmasının ardından Akhurik tren istasyonu, uzun yıllar açık kalmaya devam etti. Ermenistan'da kondüktör olarak çalışan Agop Gevorgyan, sınırların kapatılmasının ardından işten çıkarılmış ve Akhurik tren istasyonunda görevlendirilmiş. Bir gün seferlerin yeniden başlayacağı düşüncesiyle Gevorgyan, yaklaşık 20 yıl boyunca gelecek treni beklemiş. Ermenistan'dan Türkiye'ye yüklenen malları taşıyan Agop Gevorgyan, bu seferler sırasında hem birçok insanla, özellikle de Türkiye'deki Doğu Kapı istasyonunda görevli ile arkadaş olmuş.
"Burası, Asya ile Avrupa arasındaki Orta Koridor'un bir parçası haline gelebilir"
Sınırı ziyaret eden Türk gazeteciler, Gümrü Asparez Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Levon Barsegyan ile bir araya geldi, sınırın açılmasının neden önemli olduğunu anlattı. Akhurik tren istasyonun, Sovyetler Birliği ile Batı arasındaki Soğuk Savaş döneminin demir yol ağının bir parçası olduğunu kaydeden Barsegyan, "Burası Ermenistan tarafından Türkiye'ye son nokta. Oradan da batıya, Avrupa'ya uzanan yolun son istasyonu. Burası, Asya ile Avrupa arasındaki Orta Koridor 'un bir parçası haline gelebilir. Bu istasyonun önemli bir özelliği de bu. Sovyet döneminde yük trenleri bu güzergâhtan geçerek Türkiye'ye gidip gelirken taşıma şekillerinde değişiklikler yapardı. Sovyet döneminde bile bu yol 1992-93 yıllarında bir yıl boyunca açıktı. Daha sonra Karabağ Savaşı nedeniyle kapatıldı" ifadelerini kullandı. Ermenistan ve Türkiye arasındaki ticaret ve ilişkilerin geliştirilmesine çok önemli bir rol oynayabilecek bu yolun yeniden açılması konusunu ele alındığını hatırlatan Barsegyan, "Tüm bu tartışmalar ve görüşmeler diğer yandan da Ermenistan'ın mevcut hükümetinin benimsediği ‘Barış Kavşağı' fikri, sadece Türkiye ve Ermenistan'a değil, komşu diğer ülkelere de fayda sağlayabilir. Çin'den İran'a, oradan da Avrupa'ya kadar. Bu müzakerelerin etkili ve olumlu sonuçlarını bekliyoruz" dedi.
Yaprak Mutlu
