Türk-İslam medeniyetinin en zarif eserlerinden olan Sultanahmet Camii, Sultan 1. Ahmed tarafından Mimar Sinan’ın talebesi Sedefkar Mehmed Ağa’ya inşa ettirildi. İstanbul başta olmak üzere geniş bir coğrafyada çok sayıda nadide eser bırakan Osmanlı Cihan Devleti’nin ilk 6 minareli camisi olma özelliğini taşıyan ve Ayasofya’ya komşu olan Sultanahmet Camii’nde Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2018 yılında başlatılan 1. etap restorasyon çalışmaları 2023 yılında tamamlanmıştı. 5 yıllık süreçte yalnızca 5 ay ziyarete ve ibadete kapalı olan camide çinilerden kubbelere, halılardan aydınlatmalara kadar pek çok detay yenilenmişti. Minareler de restorasyonda sökülerek yenilenirken, 2. etap çalışmalarına ise 2 minare ile hünkar kasrı bırakıldı. Geçtiğimiz yıl çalışmalar çerçevesinde bir minare daha söküldü. Özgün malzeme ve tekniğine göre yenilenen minarede çalışmaların yüzde 70’i tamamlandı. Diğer minarede söküm öngörülmezken, külah kısmı olan seren direği yenilecek ardından bakım ve temizliği yapılacak. 2. etap restorasyon çalışmalarının yaz sonuna kadar tamamlanması bekleniyor. 6 minarenin restorasyon çalışmalarına toplam 120 milyon TL harcanacağı öğrenildi. Geçtiğimiz günlerde İstanbul’da meydana gelen 6,2 büyüklüğündeki depremin ardından kontrolleri sağlanan tarihi camide herhangi bir soruna rastlanmadı. Öte yandan, İstanbul’un gözbebeği olan Ayasofya ve Sultanahmet Camii’nin minarelerinde yürütülen karşılıklı restorasyon çalışmaları havadan görüntülendi.
"Minarelerin sökümü bizim için önem arz eden husus"
Vakıflar İstanbul 1. Bölge Müdürlüğü Sanat Eserleri ve Yapı İşleri Şube Müdürü Feyyaz Fidan, "2018 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü olarak Sultanahmet Camii’nde restorasyon çalışmalarına başladık. 2023 yılında restorasyonu tamamladık. Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından yeniden ibadete açıldı. Restorasyon kapsamında öncelikle ibadet ve ziyaretin aksamaması adına Harim bölümüne 8 metre yüksekliğinde bin 200 metrekare genişliğinde bir platform kurduk. Restorasyon süresince hem ibadet edenler için hem de ziyaret edenler için bir engel teşkil etmedi. Sultanahmet Camii 6 minaresiyle ön plana çıkıyor. Meydana bakan 2 minarede 2’şer şerefe, diğer minarelerde ise 3’er şerefe bulunuyor. Dolayısıyla toplam 16 şerefe var. Sultan 1. Ahmet’in 16. Osmanlı padişahı olduğuna işaret ettiğine ilişkin bazı bilgiler bulunmaktadır. Minarelerin sökümü bizim için önem arz eden husus. Minareleri sökerken aslında yapım tekniğini görüyoruz. Sökerken tek tek taşları numaralandırarak sökümü gerçekleştiriyoruz. Sonra yere indiriyoruz. Bundan sonra hem taşların hem de şerefe korkuluklarının konservasyonları yapılıyor. Bozulma düzeyleri hem fotoğraflanıyor hem belgeleniyor hem de antik röleve olarak çiziliyor. Konservasyon yapılabilenler yapılıyor, yapılamayacak olanlar ise özgün malzeme ve tekniklerine göre yenileniyor. Bundan sonra da minare özgün tekniğinde olduğu gibi kenetle, zıvanayla örümü gerçekleştiriliyor" ifadelerini kullandı.
"Restorasyon yüzde 70 oranında bitti diyebiliriz"
Restorasyon çalışmaları hakkında bilgi veren Feyyaz Fidan, "M2, M3 ve M6 minareleri 2018 ve 2023 yılında yapılan restorasyonda yine şerefe alt kotlarına kadar sökülerek yenilendi. 2. etapta ise M4 ve M5 minareleri, hünkar kasrı ve çevre duvarlarıyla peyzaj çalışmaları devam ediyor. Bu etapta M5 minaresinin sökümünü geçen yaz gerçekleştirdik. Yine taşların konservasyonları yapıldı. Özgün tekniğinde yeniden örülmeye başlandı. Şu an 3’üncü şerefenin taşları da konuldu. Yüzde 70 oranında bitti diyebiliriz. Seren direği konularak petek kısmı örülecek ve külahı yapılacak. M4 minaresinin projesinde sökümü öngörülmüyor. Temizlik bakım ve külah kısmı olan seren direği yenilecek gibi görülüyor. Yaptığımız çalışmalarda hem caminin restorasyonunda hem de minarelerin restorasyonunda biz özellikle oluşabilecek depreme ilişkin önlemleri alıyoruz. Statik güçlendirmeleri yapıyoruz.
Zaten bu çalışmaları öteden beri yaptığımız için son depremde herhangi bir olumsuz durumla karşılaşmadık. M4 minaresini tamamlayarak M5 minaresinde gerekli çalışmaları yaptıktan sonra hünkar kasrında çalışmalarımız sürüyor. Hünkar kasrında çimento esaslı betonarme bazı imalatlara rastladık. Sökümlerini gerçekleştiriyoruz. Sökümden sonra bilim kurulu tarafından projenin tarihi belgeler yönünde tekrar çizilmesi kararı alındı. Sökümden sonra tekrar projelendirilecek. Çevre düzenlemesi, peyzaj çalışmaları ve ihata duvarlarından sonra bu etabı da tamamlamayı hedefliyoruz. Bu etabın yaz sonuna kadar tamamlanması ve restorasyon ile konservasyon işlemlerinin bitirilmesi hedefleniyor" şeklinde konuştu.
Semanur Kaygısız - Ahmet Faruk Sarıkoç
