Son Dakika
|
Van’da sabah saatlerinde 5.2'lik korkutan deprem!
Trump: "(İran’da düşürülen ABD savaş uçağı) Bu bir savaş, savaş halindeyiz"
Bakan Fidan’dan diplomasi trafiği
Mardin’de kaybolan yaşlı kadın ölü bulundu
İzmir’de parkta 2 yaşındaki çocuğa bıçakla saldıran şüpheli tutuklandı
Pakistan'da 6,3 büyüklüğünde deprem
Gaziantep’te 4 yaşındaki Asiye Ateş’e pitbull saldırısı davasında karar
10 yıldır aranan FETÖ üyesi çatı katında yakalandı
Putin'den Cumhurbaşkanı Erdoğan'a teşekkür
Bakan Kurum’dan tarihi kentsel dönüşüm müjdesi
TEKNOLOJİ
Bakan Kacır, yeni nesil 407 yazılımcı gencin heyecanını paylaştı
03 Nisan 2026 Cuma - 21:51:14
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Kocaeli’deki Bilişim Vadisi’nde düzenlenen "42 Türkiye Mezuniyet Töreni"nde, temel müfredatı başarıyla tamamlayan 407 yeni nesil yazılımcının sevincine ortak oldu.
Türkiye’de yeni yazılımcıların yetiştirilmesi için Bilişim Vadisi bünyesinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı öncülüğünde kurulan 42 Türkiye’nin ilk mezuniyet töreni, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın katılımıyla gerçekleştirildi. Törende konuşan Bakan Mehmet Fatih Kacır, yazılımın küresel güç dengelerinde belirleyici bir rol oynadığına dikkati çekti. Dünyanın en değerli 10 şirketinden 9’unun teknoloji ve yazılım odaklı olduğunu vurgulayan Bakan Kacır, akıllı sistemlerden otonom araçlara, siber güvenlikten üretim hatları ve sağlık teknolojilerine kadar birçok alanda katma değer sağlayan asli unsurun yazılım olduğunu ifade etti.
Meseleye sadece ekonomik bir yarış olarak bakılmaması gerektiğinin altını çizen Kacır, "Kriz anlarında, kaynak koduna erişemediğiniz, nasıl çalıştığını bütünüyle denetleyemediğiniz bir sistem öncelikle onu yazanın tercih ve önceliklerine hizmet eder. İşte bu yüzden yazılımda tam bağımsızlık ilkesi, Türkiye’nin istikbali ve bekasıyla doğrudan ilişkilidir" dedi.
Kacır, temel müfredatı tamamlayan öğrencilerin yapay zeka, siber güvenlik, oyun geliştirme ve web teknolojileri gibi alanlarda uzmanlaştığını belirterek, "Eğitim süreci boyunca teorik birikimlerini gerçek dünya deneyimiyle taçlandıran gençlerimiz, zorunlu staj programları sayesinde henüz mezun olmadan sektörün mutfağına girme imkanı elde ediyor" diye konuştu.
"Bugüne kadar 98 bin 575 başvuru aldık"
Yeni nesil yazılım okullarına gösterilen yoğun ilgiye de değinen Bakan Kacır, sözlerini şöyle tamamladı:
"Kuruluşundan bu yana yoğun ilgi gören okullarımıza bugüne kadar 98 bin 575 arkadaşımız başvurdu. Çevrimiçi testi geçen ardından da 4 haftalık yoğun havuz eğitiminde başarı elde eden 2 bin 124 aday okullarımıza kayıt yaptırdı. Bugün de temel müfredat eğitimini tamamlayan 407 öğrencimizin başarısını kutlamak üzere bir aradayız. Ortaya çıkan tablo bize şunu açıkça gösteriyor; burada gençlerimize gerçek fırsatlar sunan güçlü bir model var. Burada iş dünyasıyla buluşmaya hazır, analitik düşünebilen, problem çözebilen, üretim kültürünü içselleştirmiş nitelikli bir yetenek havuzu var. Burada ülkemizin yazılımcı ve teknoloji yeteneği ihtiyacına doğrudan cevap verebilecek stratejik bir yapı var. Bugün mezuniyet heyecanı yaşayan her bir gencimizin; yarının teknolojilerini inşa eden, geliştirdiği yazılımlarla hayatın farklı alanlarına dokunan, kurduğu girişimlerle ekonomik değer üreten ve ortaya koyduğu yenilikçi çözümlerle ülkemizin küresel rekabet gücünü daha da ileriye taşıyan bireyler olarak Türkiye’nin geleceğinde önemli roller üstleneceğine yürekten inanıyorum."
03 Nisan 2026 Cuma - 14:37
Teknoloji Fuarı’nda sektör temsilcileri öğrencilerle buluştu
Bursa Uludağ Üniversitesi Dijital Dönüşüm Eğitim, Uygulama ve Araştırma Merkezi (DİJİMER) tarafından düzenlenen Teknoloji Fuarı’nda stant açan firmalar, öğrencilerden yoğun ilgi gördü.
BUÜ DİJİMER’in üçüncü kez gerçekleştirdiği Teknoloji Fuarı 1-2 Nisan tarihleri arasında Prof. Dr. Mete Cengiz Kültür Merkezi’nde yapıldı. Organizasyonda farklı sektörlerden çok sayıda kurum ve kuruluş temsilcileri yer aldı. Gençler tarafından ziyaretçi akınına uğrayan fuarda öğrenci kulüpleri de stant açarak projelerini sergiledi. BUÜ Rektörü Prof. Dr. Ferudun Yılmaz, Rektör Yardımcıları Prof. Dr. Cafer Çiftci ve Prof. Dr. İrfan Kırıştıoğlu da stantları ziyaret etti.
Programda gençlerle ve sektör temsilcileriyle sohbet eden Rektör Prof. Dr. Ferudun Yılmaz, BUÜ’nün sadece bir eğitim kurumu değil, aynı zamanda nitelikli projelerin üretildiği büyük bir bilim yuvası olduğuna işaret etti. Üniversite-Sanayi işbirliğinin geliştirilmesi adına da önemli bir köprü görevi gören fuara iş dünyasının da ciddi bir ilgi gösterdiğini aktaran Yılmaz; "Burada sadece firmaların ürünlerini değil, genç yeteneklerimize ilham verecek vizyon sergileniyor. Bu fuarı aynı zamanda ortak projelerin, staj imkanlarının ve yerli teknoloji hamlesinin değerli bir başlangıcı olarak görüyoruz. İlgi ve katılım bizi mutlu etti. Emeği geçen herkese gönülden teşekkür ediyoruz" dedi.
BUÜ Dijital Dönüşüm Eğitim, Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Kurtuluş Kaymaz ise fuarın çok olumlu geçtiğini belirterek, tüm katılımcılara teşekkür etti.
03 Nisan 2026 Cuma - 14:29
Canik’te genç kâşifler uzayla buluşuyor, gökyüzünü öğreniyor
Samsun Canik Belediyesi’nin Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü okullara kurduğu planetaryumla öğrenciler unutulmaz anlar yaşıyor; yıldızlar, gezegenler ve gök cisimleri hakkında bilgi sahibi oluyor.
Canik Belediyesi, bilim ve teknoloji atölyelerini okullara taşımaya, öğrencileri astronomi, havacılık ve uzay bilimleri alanında uygulamalı eğitimler, eğitici ve eğlenceli aktivitelerle buluşturmayı sürdürüyor. Canik Belediyesi’nin Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü tarafından okullarda kurulan mobil planetaryum öğrencilerin yoğun ilgisine sahne oluyor. Planetaryumla öğrenciler yıldızların oluşumunu, güneş sistemini ve gezegenleri öğreniyor. 360 derecelik projeksiyon sistemleriyle gezegen ve gökyüzü simülasyonlarıyla bir araya gelen öğrencilere mobil planetaryumda ayrıca Milli Uzay Programı, Türkiye Uzay Ajansı, uluslararası uzay istasyonu ve hava olayları hakkında filim ve animasyon gösterimleri gerçekleştiriliyor.
"Öğrenciler eğlenirken öğreniyor"
Planetaryum etkinliklerinin yanı sıra okullara teknoloji atölyeleri de kurduklarını söyleyen ve sürdürülebilir eğitim uygulamalarının önemine değinen Canik Belediye Başkanı İbrahim Sandıkçı, "Eğitimde farkındalık oluşturan çalışmalarımızla öğrencilerimizin yeni bilgiler öğrenmelerini ve yeteneklerini keşfetmelerini sağlıyoruz. Okullarımızda kurduğumuz planetaryum, doğa ve teknoloji atölyeleriyle öğrencilerimizi uygulamalı eğitimler, eğlenirken öğrenmelerine imkan sunan aktivitelerle bir araya getiriyoruz. Bu eğitim programlarımızın yanı sıra öğrencilerimize Milli Teknoloji Hamlesi’yle geliştirilen ve kullanımda olan yerli ve milli eserlerimiz hakkında da bilgiler veriyoruz. Canik’te geleceğin bilim insanlarını yetiştiriyor, bilim ve teknoloji atağımızı sürdürüyoruz" diye konuştu.
Başkan Sandıkçı ayrıca öğrencilerin hazırladığı TEKNOFEST ve TÜBİTAK projelerine destek vermeye devam ettiklerini sözlerine ekledi.
03 Nisan 2026 Cuma - 13:44
Uzayda rekabet kızışıyor: Türkiye sahaya iniyor
Türkiye’nin uzaya giden ikinci astronotu olan Tuva Cihangir Atasever, önümüzdeki süreçte Ay’a iki ayrı iniş planlayan Türkiye’nin uzay istasyonlarında kendi deney ekipmanlarını kullanabilmesi ve üretim altyapısını oluşturabilmesi için çalışmaların sürdüğünü söyledi.
Astronot Tuva Cihangir Atasever, Tekirdağ’da bir araya geldiği öğrencilerle uzay yolculuğu deneyimlerini paylaştı. Tekirdağ İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından Yahya Kemal Beyatlı Kültür Merkezi’nde düzenlenen programda konuşan Tuva Cihangir Atasever, ilkokul ve lise öğrencilerine uzay yolculuğu sürecini, aldığı eğitimleri ve bilimsel çalışmalarını aktardı. Öğrencilerin yoğun ilgi gösterdiği programda, uzayın bilinmeyen yönleri sade bir dille anlatıldı.
Astronot Alper Gezeravcı ile birlikte ABD, Almanya ve Japonya’da katıldığı eğitim süreçlerinden bahseden Atasever, farklı ülkelerde yürütülen çalışmaların Türkiye açısından önemli kazanımlar sağladığını ifade etti. Uzay çalışmalarının hızla geliştiğine dikkat çeken Atasever, mevcut uluslararası uzay istasyonunun 2030 yılına doğru görevini tamamlayacağını belirtti. Yeni dönemde ticari uzay istasyonlarının ön plana çıkacağını söyleyen Atasever, özel sektörün bu alandaki yatırımlarının arttığını ve yakın gelecekte bu projelerin somut sonuçlarının görüleceğini dile getirdi. Türkiye’nin uzay hedeflerine de değinen Atasever, önümüzdeki süreçte Ay’a iki ayrı iniş planlandığını vurguladı. Atasever, Türkiye’nin uzay istasyonlarında kendi deney ekipmanlarını kullanabilmesi ve üretim altyapısını oluşturabilmesi için çalışmaların sürdüğünü aktardı. Programın sonunda öğrencilerin sorularını yanıtlayan Atasever, gençlere bilim ve teknoloji alanında kendilerini geliştirmeleri tavsiyesinde bulundu.
01 Mayıs 2024 Çarşamba - 09:37
Türkiye’nin İnovatif Girişimcileri Avrupa Birliği’ne açılıyor
Türkiye’nin teknoloji girişimciliği eko-sistemini buluşturan SMARTNET Lansmanı gerçekleştirildi. SMARTNET Projesi hakkında bilgilendiren Yıldız Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Tamer Yılmaz, “Türkiye’nin çok başarılı girişimcilerini, Avrupa ekosisteminin büyük pazarıyla ve fonlarıyla buluşturan bir proje olacak” dedi.
01 Mayıs 2024 Çarşamba - 00:38
Erzincan’da Yapay Zeka Atölyesinin açılışı yapıldı
Erzincan Bilim ve Sanat Merkezi Mehmet Gökçe Bilyay Yapay Zeka Atölyesinin açılışı Vali Yardımcısı Mehmet Emre Canpolat, Erzincan İl Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Ferhat Albayrak, öğretmen ve öğrenciler tarafından yapıldı.
Didem Zapsu Bilyay tarafından, eşi Mehmet Gökçe Bilyay’ın anısını yaşatmak için yaptırılan Yapay Zeka Atölyesinde uygulanacak olan programlar ile temel yapay zeka kavramlarından başlayarak ileri düzey uygulamalara kadar geniş bir yelpazede eğitim imkanı sunularak özel yetenekli öğrencilerin teknolojiyle olan bağlarının güçlendirilmesi, yenilikçi düşünme becerilerinin geliştirilmesi sağlanacak.
Erzincan Bilim ve Sanat Merkezine yaptırılan Yapay Zeka Atölyesinin öğrenciler ve Erzincan için hayırlı olmasını dileyen Vali Yardımcısı Mehmet Emre Canpolat, geleceğin teknoloji liderlerinin yetişmesine katkıda bulunacak olan bu atölyenin yapımını sağlayan Bilyay ailesine teşekkür ederek, plaket takdiminde bulundu.
30 Nisan 2024 Salı - 18:18
ULUTEK Teknopark Türkiye’nin inovasyon liderleri arasında 6. sırada yer aldı
ULUTEK Teknopark ‘Türkiye’nin 2023 Patent Raporu’ sonuçlarına göre 38 firmasıyla en fazla patentli firmaya ev sahipliği yapan teknoparklar arasında ilk 6’da yer aldı.
Türkiye’nin teknoloji geliştirme ve ticarileştirme potansiyelini belirlemek amacıyla Patent Effect tarafından hazırlanan ’Türkiye’nin Patent Raporu 2023’ sonuçlarına göre, ULUTEK Teknopark patentli start-up firmalara ev sahipliği yapan teknoparklar arasında yer alarak Türkiye’nin girişimcilik ekosistemine katkı sağlamaya devam ediyor.
ULUTEK firması RePG Enerji zirvede
İnovasyon ve teknoloji alanında öncü firmalarla girişimcilik ekosistemine liderlik eden kurumların başında gelen ULUTEK Teknopark, patentli start-up firmalara ev sahipliği yapan teknoparkların analizi listesinde 38 firmasıyla 6’ncı sırada yer almayı başardı. Listede birinci sırada 95 firmayla Teknopark İstanbul, ikinci sırada 82 firmayla İTÜ Arı Teknokent, üçüncü sırada ise 74 firmayla Yıldız Teknopark yer aldı. Patent şampiyonu üniversitelerin sıralandığı rapora göre ise Bursa Uludağ Üniversitesi, Türk Patent başvuru sayısında 10’uncu, tescil sayısında 20’nci, PCT başvuru sayısında 14’üncü, US başvuru sayısında ise 15’inci sırada yer aldı. Teknopark bünyesinde faaliyet gösteren RePG Enerji ise yaptığı başvurular ve aldığı yatırımlarla 2023 yılında en fazla patent başvurusu alanlar arasında zirveye yerleşti.
"ULUTEK, inovasyon ve teknoloji alanında Türkiye’nin büyüme potansiyelini desteklemeye kararlı"
Teknopark bünyesinde bulunan firmaların elde ettiği başarıları desteklemek ve devamlılığını sağlamak için çalışmalarına hız kesmeden devam ettiklerini vurgulayan ULUTEK Teknopark Genel Müdürü Prof. Dr. İrfan Karagöz, “Bilgi birikimimizi kullanarak girişimcilik ve yenilikçilik ekosistemini güçlendirmeye ve firmalarımıza ev sahipliği yapmaya kararlıyız. Firmalarımızın hem patent sayılarını hem de ihracatlarını daha da artırmayı hedefliyoruz. Bu doğrultuda çalışmalarımıza ve firmalarımızın uluslararası alanda daha da başarılı olmaları için gereken desteği sağlamaya devam edeceğiz. Bünyemizde faaliyet gösteren RePG Enerji’nin başarısı, sadece bir girişimin değil, Türkiye’nin inovasyon ve teknoloji alanındaki büyüme potansiyelinin de bir göstergesi. Ülkemizin uluslararası alanda rekabet gücünü artıran bu tür girişimler umut verici” şeklinde konuştu.
30 Nisan 2024 Salı - 13:06
İnsansız Nano Helikopter Türk ordusuna güç katacak
Karabük Üniversitesi (KBÜ) Teknoloji ve Geliştirme Bölgesi (TEKNOKENT) bünyesinde faaliyet gösteren Uludoğan Savunma Sanayi Teknoloji firması tarafından geliştirme aşaması devam eden "İnsansız Nano Helikopter" Türkiye’nin dışa bağımlılığını sona erdirecek ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) gücüne güç katacak.
Firma tarafından geliştirilen "İnsansız Nano Helikopter” başlıklı proje, TÜBİTAK 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı çerçevesinde 833 proje arasından, savunma sanayii alanında desteklenmeye hak kazanan 45 projeden biri oldu.
"Kapalı ve Kısıtlı Alanlarda Arama Kurtarma Gözlem Faaliyetlerinde Kullanılabilecek Askeri ve Sivil kullanıma Uygun Nano Sınıfta İnsansız Helikopter Geliştirme Projesi" çerçevesinde askeri operasyonlar, afet, depremler ve arama kurtarma faaliyetlerinde kullanılabilecek bir Nanokopter ve Uçuş Kontrol Sistemi Proje kapsamında geliştirilecek.
Türkiye’de ilk, dünyada ise ikinci kez hayata geçmesi planlanan projenin, yapılan çalışmalarla rakiplerine göre bazı üstünlükleri olan yerli ve milli bir mikro düzeyde İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemi olması hedefleniyor.
Uludoğan Savunma Sanayi Teknoloji Firması Yönetim Kurulu Başkanı Yüksek Mühendis Seyfeddin Cevdet Uludoğan, çalışma alanlarının insansız helikopter olduğunu belirtti.
Nano sınıfta bir helikopter projelerinin desteklendiğini, projenin adının "Kapalı ve Kısıtlı Alanlarda Arama Kurtarma Gözlem Faaliyetlerinde Kullanılabilecek Askeri ve Sivil Kullanıma Uygun Nano Sınıfta İnsansız Helikopter Geliştirme Projesi" olduğunu ifade eden Uludoğan, "Bu kapsamda arkadaşlarımızla birlikte projemizi belli bir noktaya getirdik. THS 4 seviyesinde çalışmalarımız devam ediyor, amacımız THS 9 seviyesine ulaşmak ve 2025 yılında projemizi seri üretime hazır hale getirmek diyebiliriz" dedi.
Dışa bağımlılık sonlandırılacak
Projenin tamamlanmasıyla dünyada bu sınıfta bir insansız helikopter projesini tamamlamış ikinci firma olacaklarını belirten Uludoğan, "Bu helikopterle birlikte askeri istihbaratta, özel kuvvetlerin kullanımına uygun bir insansız helikopter projesi geliştirmek. Bu projenin önemi dünya üzerinde sadece bir firma tarafından geliştirilip kullanılması ve ikinci bir firmanın var olmaması. Biz buna Türkiye’den yerli rakip firma olarak rakip çıkmayı planlıyoruz, hedefliyoruz. Eğer bu projeyi başarıyla tamamlarsak, dünyada bu sınıfta bir insansız helikopter projesini tamamlamış ikinci firma olacağız inşallah. Bu alanda dışa bağımlılığı öncelikle sonlandıracağız ve askeri stratejik konuda yerli bir çözüm üretmiş olacağız. Ürettiğimiz ürünün katma değer payı çok yüksek bir ürün. Bu sınıfta bir insansız helikopterin fiyatı 200 bin dolar civarında. Biz bunu yerli imkanlar üretip ordumuzun kullanımına daha uygun fiyatlara sunmayı hedeflemekteyiz" diye konuştu.
"Çok açıdan daha avantajlı bir ürün"
Projenin teknolojik üstünlüğüne değinen Uludoğan, şunları kaydetti:
"Katma değer olarak gram bölü ihracat fiyatı çok yüksek bir ürün. Yüksek teknolojiyi içeriyor. O kadar ufak bir cihazın içine bu kadar yüksek teknolojiyi sığdırmak çok zor olduğu için dünyada bunu yapabilen şu an ikinci bir firma yok. Bizim İnsansız Nano Helikopterimizin görüş açısı daha yüksek, yapay zeka modülümüz daha gelişmiş, havada kalma süremiz ve olumsuz hava şartlarına dayanma süremiz daha fazla diyebiliriz. Koaksiyel Rotor yapısı ve arka pervanesi ile daha stabil bir uçuş ve daha hızlı bir manevra kabiliyetimiz mevcut. Çok açıdan daha avantajlı bir ürün, daha yenilikçi bir yaklaşımla projeyi sürdürüyoruz. Rakibimizin taklidi değil tamamen o sınıfta yeni bir ürün üzerinde çalışıyoruz."
Projenin teknolojik boyutu ve Ar-Ge içeriğinin belirlenmesinde, nanokopterin aerodinamik tasarımında, şirketin stratejik planlamasında ve proje yönetimi konusunda Akademik Danışmanlık hizmeti veren KBÜ Mühendislik Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Raif Bayır da “Karabük Üniversitesi Teknopark bünyesinde faaliyet gösteren firmamız Nanokopter düzeyinde bir insansız hava aracı geliştirme projesiyle Teknoparkımıza yerleşmişler. Biz projenin Ar-Ge içeriği ve teknolojik boyutunun geliştirilmesinde, TÜBİTAK projesinin hazırlanmasında, sanayiye uygulanabilirliği konusunda doğru kurulmuş bir üniversite sanayi işbirliğimiz var. Kendilerine üniversitemizin laboratuvarları, imkanlarını, içinde bulundukları bu Teknoloji Geliştirme Bölgesinin imkanlarını en iyi şekilde değerlendirmeleri açısından akademik danışmanlık hizmeti veriyoruz" ifadelerine yer verdi.
30 Nisan 2024 Salı - 11:43
SANKO Okulları bölge elemelerinde iki birincilik kazandı
SANKO Ortaokulu öğrencileri, Adana’da düzenlenen 18. Ortaokul Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması Bölge Elemelerinden iki birincilik ve dört üçüncülük dereceleri ile döndü.
Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi spor salonunda düzenlenen bölge elemelerinde SANKO Okulları öğrencilerinden Kerem Utku Kaleli ve Neva Doktoroğlu, öğretmenleri Fatih Mehmet Günaydın rehberliğinde hazırladıkları “Otomobil Lastiklerinden Kaynaklanan Mikroplastiklerin Kaynağında Toplanması” projesiyle Fizik Kategorisinde, BuğlemTaşkesen ve Ömer Rüzgar Özgüven, öğretmenleri Nuray Özcan rehberliğinde hazırladıkları “Görme Engelliler İçin Yüzme Sporunu Kolaylaştırma Teknolojisi” projesiyle Teknolojik Tasarım Kategorisinde bölge birincisi olarak Türkiye Finallerine katılmaya hak kazandı.
Biyoloji Kategorisinde Elif Azra Dilsiz ve Sezgi Sezen, öğretmenleri İbrahim Erdem Bakar rehberliğinde hazırladıkları “Yol Kenarı Bitkilerine Otomobil Lastiklerinden Kaynaklanan Mikroplastiklerin Etkisi” projesi, Yazılım Kategorisinde Nazenin İpek Söylemez, Nurdeniz Ocak ve Rüzgar Ata Kuday, öğretmenleri Elif Kızıklı rehberliğinde hazırladıkları “Yeşil Gelecek için Akıllı Tarım: Sürdürülebilirlik Hedefinde Tarımsal Ürünlerin Renk Analiziyle Olgunluk Seviyelerinin Ölçümlenmesi” projesi, Teknolojik Tasarım Kategorisinde Çınar Aydoğdu ve İsa Emir Aslan öğretmenleri Elif Kızıklı rehberliğinde hazırladıkları “Hastanelerdeki Konsültasyon Sistemine Yeni Nesil Yaklaşım: Online Hasta Durum Takip Sistemi” projesi, Türkçe Kategorisinde ise Beril Kurnaz, Ela Ersönmez ve Duru Uğurlu öğretmenleri Seda Bozfırat rehberliğinde hazırladıkları “Yapay Hikaye Dedektifi: Geleneksel ve Dijital Hikaye Anlatıcılığı çerçevesinde Oyunlaştırma Yöntemiyle Yapay Zeka İçeriklerinin Tespiti” projesiyle bölge üçüncüsü oldu.
SANKO Okulları Genel Müdürü Fırat Mümtaz Asyalı, ortaokul kategorisinde öğrencilerinin Gaziantep elemelerini geçen sekiz proje ile bölge finallerine katıldığını belirterek, iki projenin bölge birincisi, dört projenin de bölge üçüncüsü olmasından gururunu yaşadıklarını söyledi.
Asyalı, yarışmaya katılan tüm öğrenci ve öğretmenlerini kutlayarak Türkiye finallerinde başarılar diledi.
29 Nisan 2024 Pazartesi - 14:55
Savaş arenasında modern saldırılar ile ilkel savunma stratejileri bir arada kullanılıyor
Rusya ve Ukrayna arasında devam eden savaşta modern saldırılar ile ilkel savunma stratejileri bir arada kullanılıyor. Savaş arenasında 300 dolarlık ev yapımı droneların saldırısına karşı çatı sacı gibi basit çözümler ile tankların sıra dışı kalkanı dikkat çekiyor.
28 Nisan 2024 Pazar - 19:15
Şehirdeki sorunlara yapay zeka ile çözüm ürettiler
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi ve Niğde Teknopark iş birliğinde düzenlenen "HackNiğde Geleceğin Çözümleri Hackathan" genç yetenekleri bir araya getirdi.
27-28 Nisan tarihlerinde Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Şehit Ömer Halisdemir Kongre ve Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen Geleceğin Çözümleri Hackathan’unda yazılım alanına ilgi duyan gençler, şehir teması ile 24 saati aşkın sürede projelerini geliştirerek seçici kurula sundular. 24 takım ve 85 yarışmacının katıldığı yapay zeka yazılım yarışmasında şehirde önce bir sorun belirleyen gençler, ardından bu soruna yapay zeka destekli çözüm projesi geliştirdi.
Ödül töreninde konuşan Niğde Valisi Cahit Çelik, "Bugün üç takıma ödül vereceğiz ama kazanan aslında programa katılan tüm takımlar. Sadece şehirlerle ilgili değil, yapay zekanın etki ettiği birçok alan var. Güvenlikten eğitime, sağlığa kadar artık dijitalleşme ile birlikte yapay zeka her alanda var. Bu anlamda gençlerimizin geliştirdiği her projede ülkemiz kazanacak. Bugün gururla söylüyoruz ki Türkiye havacılık anlamında altın yıllarını yaşıyor ve sizler gibi on sene önce, 20 sene önce kendisini bu işe adayan kişilerin sayesinde yaşıyor. İnşallah sizlerin de çabaları, katkıları ile ülkemizi daha ileri taşıyacak" dedi.
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Rektörü Prof. Dr Hasan Uslu ise katılımcılara teşekkür ederek, üniversitelerinin siber güvenlik ve yapay zeka alanında fakülte açacak altı üniversiteden birisi olduğunu ifade etti.
Türkiye Siber Güvenlik Kümelenmesi Genel Koordinatörü ve Savunma Sanayi Müşaviri Alpaslan Kesici ise genç mühendislerin projeleri ile önemli ürünlerin ortaya çıktığını söyledi. Kesici, "Savunma sanayii alanında ülkemiz bu coğrafyada zoru başardı. Şu an savunma sanayii alanında bir marka değeri, patenti olan ve dünyada devler ligi içinde önemli başarılar elde eden bir ülke olarak şu anda karşınızdayız. Kaan uçağımızın prototipini uçurduk, tanklarımız, sihalarımız var ve elektronik harp anlamında da çok iyi bir yerdeyiz. Savunma sanayiinde bu ülke sizler gibi gençlere güvenerek, inanarak aslında bu işi başardı. Bilişim ve güvenlik sistemi alanında da ülkemizin genç mühendisleri inşallah bunu başaracak, emin adımlarla ilerliyoruz. Harikulade ürünlerimiz ortaya çıkmaya başladı. Yakında sizler de kendi bilişim sistemlerinizde kullanıyor olacaksınız ve bunu birlikte yine taçlandıracağız, dünya markası haline getireceğiz" diye konuştu.
Yapılan konuşmaların ardından HackNiğde Geleceğin Çözümleri Hackathan’unun kazananları belli oldu. Çukur Takip Sistemi projesi ile Ehl-i Hack takımı birinci, PatiNet projesi ile YeniCherry takımı ikinci, SSW projesi ile ByteBenders takımı üçüncü oldu. Jüri Özel Ödülü’nü ise Gezdir projesi ile Team EMKA takımı kazandı.
28 Nisan 2024 Pazar - 17:59
Şehirdeki sorunlara yapay zeka ile çözüm ürettiler
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi ve Niğde Teknopark iş birliğinde düzenlenen HackNiğde Geleceğin Çözümleri Hackathan’u genç yetenekleri bir araya getirdi. 27-28 Nisan 2024 tarihlerinde Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Şehit Ömer Halisdemir Kongre ve Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen Geleceğin Çözümleri Hackathan’unda yazılım alanına ilgi duyan gençler, şehir teması ile 24 saati aşkın sürede projelerini geliştirerek seçici kurula sundular. 24 takım ve 85 yarışmacının katıldığı yapay zeka yazılım yarışmasında, şehirde önce bir sorun belirleyen gençler ardından bu soruna yapay zeka destekli çözüm projesi geliştirdi. Geleceğin Çözümleri Hackathan’u ödül töreninde konuşan Niğde Valisi Cahit Çelik şunları söyledi; "Bugün 3 takıma ödül vereceğiz ama kazanan aslında programa katılan tüm takımlar. Sadece şehirlerle ilgili değil yapay zekanın etki ettiği birçok alan var. Güvenlikten eğitime, sağlığa kadar artık dijitalleşme ile birlikte yapay zeka her alanda var. Bu anlamda gençlerimizin geliştirdiği her projede ülkemiz kazanacak. Bugün gururla söylüyoruz ki Türkiye havacılık anlamında altın yıllarını yaşıyor ve sizler gibi on sene önce, yirmi sene önce kendisini bu işe adayan kişilerin sayesinde yaşıyor. İnşallah sizlerin de çabaları, katkıları ile ülkemizi daha iyilere taşıyacak. " Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Rektörü Prof. Dr Hasan Uslu ise konuşmasında katılımcılara teşekkür ederken - Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi’nin Siber Güvenlik ve Yapay Zeka alanında fakülte açacak altı üniversiteden birisi olduğunu ifade etti. Türkiye Siber Güvenlik Kümelenmesi Genel Koordinatörü ve Savunma Sanayi Müşaviri Alpaslan Kesici ise genç mühendislerin projeleri ile önemli ürünlerin ortaya çıktığını söyledi. Kesici; " Savunma sanayi alanında ülkemiz bu coğrafyada zoru başardı. Şu an savunma sanayi alanında bir marka değeri, patenti olan ve dünyada devler ligi içinde önemli başarılar elde eden bir ülke olarak şu anda karşınızdayız. Kaan uçağımızın prototipini uçurduk, tanklarımız, sihalarımız var ve elektronik harp anlamında da çok iyi bir yerdeyiz. Savunma sanayide bu ülke sizler gibi gençlere güvenerek, inanarak aslında bu işi başardı. Bilişim ve güvenlik sistemi alanında da ülkemizin genç mühendisleri inşallah bunu başaracak, emin adımlarla ilerliyoruz. Harikulade ürünlerimiz ortaya çıkmaya başladı. Yakında sizler de kendi bilişim sistemlerinizde kullanıyor olacaksınız ve bunu birlikte yine taçlandıracağız, dünya markası haline getireceğiz. " diye konuştu. Yapılan konuşmaların ardından HackNiğde Geleceğin Çözümleri Hackathan’unun kazananları belli oldu. Çukur Takip Sistemi projesi ile Ehl-i Hack takımı birinci, PatiNet projesi ile YeniCherry takımı ikinci, SSW projesi ile ByteBenders takımı üçüncü oldu. Jüri Özel Ödülünü ise Gezdir projesi ile Team EMKA takımı kazandı. (ST)
28 Nisan 2024 Pazar - 10:54
Çocuklar Mercan’da ilk kez ’Gece Gözlem Etkinliği’ne katıldı
Cumhuriyetin 100’üncü yılında Mersin Büyükşehir Belediyesince çocuklara armağan edilen ‘Mercan 100. Yıl İklim ve Çevre Bilim Merkezi’, kapılarını ‘Gece Gözlem Etkinliği’ne ilk kez açtı.
Açıldığı günden bu yana bilim meraklılarının uğrak noktası olan ve her gelenin bir daha gelmek istediği Mercan, bu kez de gökyüzü meraklılarını ağırladı. Etkinliğe yoğun ilgi gösteren çocuklar, büyük bir heyecanla gökyüzünü seyre daldı. Geleceğin bilim insanları etkinlik sayesinde ilk kez böyle bir deneyim yaşamanın keyfine vardı.
Yüzlerce çocuğun aileleri ile akın ettiği etkinlik, açık havada ‘Dünyamız ve Uydumuz Ay’ isimli sunum ile başladı. Lazer ile gökyüzü tanıtımı gerçekleştirilen etkinlikte; Türkiye’nin en büyük planetaryumunda ay, gezegenler ve yıldızlar hakkında eğlenceli ve bilgilendirici bir film de izleyen çocuklar, teleskoplarla ayı ve ayın yüzeyini büyük bir heyecanla inceledi. 19.30-23.30 saatleri arasında gerçekleşen etkinlikte, çocuklar pür dikkat ayı gözlemledi.
“Bizim için heyecanlı bir gün. İlk gözlem şenliğimizi gerçekleştiriyoruz”
Mersin Büyükşehir Belediyesi İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Dairesi Başkanı Dr. Kemal Zorlu, Mercan 100. Yıl İklim ve Çevre Bilim Merkezi’nin her zaman kalabalık ve cıvıl cıvıl olduğundan söz ederek, ‘Gece Gözlem Etkinliği’ hakkında da bilgi verdi. Zorlu, vatandaşların katılımıyla ilk gözlem şenliğini gerçekleştirdiklerini ve ay gözlemi yaptıklarını ifade ederek, “100. Yıl İklim ve Çevre Bilim Merkezimiz oldukça kalabalık. Burada gözlem ve ay ile ilgili bilgilendirmeler yapıldı. Sonra da çocukları ve ailelerini gözlem evimize aldık, gözlem için yukarıya geçtiler. Bahçede de 2 tane mobil teleskopumuz kuruldu. Bizim için gerçekten heyecanlı bir gün. Çünkü ilk gözlem şenliğimizi gerçekleştiriyoruz. Bundan sonrası için de yine hem merkezimizde hem de merkezimizin dışında, ışık kirliliğinin az olduğu yaylalarımızda gözlem şenlikleri gerçekleştireceğiz” dedi.
“Çocukların, belediye aracılığıyla gökyüzüne başlarını çevirmeleri bizde bir heyecan oluşturuyor”
Çocukların heyecanının kendilerini de heyecanlandırdığını kaydeden Zorlu, 100. Yıl İklim ve Çevre Bilim Merkezi’ne çok yoğun bir talep olduğundan söz ederek, “Çocukların, Mersin Büyükşehir Belediyesi aracılığıyla gökyüzüne başlarını çevirmeleri ve dünyadan uzak diyarlara bakmaları, ayı ve ayın kraterlerini görmeleri heyecan oluşturuyor. Onlar mutlu oldukça ve heyecanlandıkça biz de mutlu oluyoruz. Bundan sonra bu etkinliklerimiz devam edecek” diye konuştu.
Bilim meraklısı çocukların heyecanı gözlerinden okundu
Çocuklardan Duru Balcı da 100. Yıl İklim ve Çevre Bilim Merkezi’ni çok güzel bulduğunu belirterek, “Buraya okulca geldiğimizde çok eğlendik ve çok güzeldi. Benim haberim yoktu, arkadaşımın annesi getirdi. Ayı daha önce hiç izlemedim, şansım olmamıştı. Çok heyecanlıyım. Burası çok güzel bir yer” ifadelerini kullandı.
Aileler, çocukların heyecanına ortak oldu
Çocuklar için çok büyük ve keyifli bir etkinlik olduğunu söyleyen veli Mehtap Erdem, “Burada ayı birebir görmek, gözlemlemek ve doğru yerden anlatmak onlar için faydalı oldu. Derslerine biraz daha katkı olduğuna inanıyorum. İçeriye girdik dolaştık, çok güzel olmuş. Vahap Beye katkılarından dolayı çok teşekkür ederiz. Bu etkinlikler devam ettiği sürece çocukların okula daha başarılı olacağına inanıyorum” şeklinde konuştu.
28 Nisan 2024 Pazar - 10:50
Türkiye kompozit üssü olacak
Dünyada ‘çağın malzemesi’ olarak adlandırılan kompozitte Türkiye atağa kalktı. Hedef, Türkiye’yi kompozit üssü haline getirmek. Türkiye’de yaklaşık 3 milyar dolarlık bir büyüklüğe sahip kompozit sektörü, 5 yıl içinde 7 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşmayı hedefliyor. Kompozit Sanayicileri Derneği Başkanı Barış Pakiş, "Kompozitte elde edilecek başarılar, ülkemizin ihracatını direkt olarak etkileyecektir. Çünkü, kompozitten elde edilen ürünler yüksek katma değere sahip” diye konuştu.
Pakiş, ‘çağın malzemesi’ olarak nitelendirilen kompozitin, havacılıktan savunma sanayine, otomotivden tekne üretimine, yapı malzemelerinden tarıma, enerji sektöründen altyapı çalışmalarına, gıda depolamadan banyo malzemelerine kadar onlarca sektörde kullanıldığına dikkat çekerek, "Türkiye ’kompozit konusunda dünyada öne çıkan ülkeler arasında. Hafif ve mukavemeti yüksek bir ürün. Bu sayede, kullanılan tüm sektörler için büyük avantajlar sağlıyor. Yanmaz ürün de üretilebiliyor, görselliği yüksek ürün de. Dünya çapında birçok üretim alanında kompozit ürünlere olan talep hızla artıyor. Uçaklar, otomobiller bu ürünle hafifleyip, daha az yakıt harcarken savunma sanayinde çok kritik bir ürün olarak karşımıza çıkıyor. Gelecekte hidrojen depolama kısmında da karşımıza çıkacak en önemli malzemeler arasında kompozit yer alıyor. Bu malzeme Türkiye’de de ciddi şekilde kullanılıp, üretiliyor. Kompozit pazarında Almanya, Fransa, İtalya, İngiltere, ABD, Çin ve Brezilya güçlü konumda. Tüm dünyada global kompozit pazarının, 2026 yılında yüzde 7,5 büyüyerek 126,3 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Türkiye’nin bu ticaretten aldığı pay ise yüzde 1 ile 1,5 arasında değişiyor. Biz, bu pastadan daha fazla pay almak istiyoruz. Bizim hedefimiz, Türkiye’yi bir ‘kompozit üssü’ haline getirmek. Aslında bu ortama da sahibiz. İlgili bakanlıklarımız da kompozit sektörüne ciddi şekilde eğilmiş durumda. Kompozit konusunda iki ana ham madde var ve Türkiye olarak bunlara sahibiz. Bunları işleyecek yerli-yabancı üretici şirketlerimiz de var. Tüm bunlar birleşince ‘neden daha iyi noktalara gelmeyelim?’ diyoruz. Kompozitte elde edilecek başarılar, ülkemizin ihracatını direkt olarak etkileyecektir. Çünkü, kompozitten elde edilen ürünler yüksek katma değere sahip. Bu da ihracatımızın hızlı bir şekilde artmasına yardımcı olacak. Sektörümüz, üretim teknolojileri bakımından da çok iyi noktalarda. Aynı zamanda ülkemizin istihdamına da ciddi katkı sunuyoruz. Türk kompozit endüstrisinin uluslararası buluşma noktası olması hedefiyle 10-12 Ekim 2024 tarihleri arasında ‘Meet4Composite’ fuarı düzenlenecek. Gelecek 5 yıl içinde sektörümüzün büyüklüğünü 7 milyar dolar seviyelerine çıkarmayı hedefliyoruz” ifadelerini kullandı.
28 Nisan 2024 Pazar - 10:04
‘Deprem kara kutu sistemi’ afet esnasındaki 4 risk faktörünü engelleyecek
İzmir’de Türk Mühendislerden oluşan bir ekip, ‘Deprem Kara Kutu Sistemi’ projesini geliştirdi. Geliştirilen proje ile deprem öncesi, sırası ve sonrasında risk oluşturacak 4 faktör engellenerek; muhtemel tehlikelerin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
İzmir’de Türk Mühendislerin yer aldığı 10 kişilik bir ekip, uçaklarda bulunan ve uçağın düşmesini engelleyen ‘kara kutulardan’ esinlenerek ‘Deprem Kara Kutu Sistemi’ni geliştirdi. Geliştirilen sistem ile deprem öncesi, sırası ve sonrasında oluşacak 4 risk faktör tespit edilerek, muhtemel tehlikelerin engellenmesi amaçlanıyor. Sistem sayesinde, binada bulunan kişilerin yerleri de daha önceden kayıt altına alınıp, bu veriler Afet Koordinasyon Merkezi’ne iletilecek. Bu sayede enkaz altında bulunan kişilerin hayatta kalması hedefleniyor.
Veriler araştırmacılarla ücretsiz paylaşılacak
Projenin çıkış aşamasını anlatan 9 Eylül Üniversitesi Deprem Merkezi Kurucusu Prof. Dr. Zafer Akçığ, “Ülkemizin yüzde 90’ı deprem bölgesi. Kentsel dönüşümü de tamamlamak için çok uzun bir süreye ihtiyaç var. Depremden kaçamıyoruz, şimdilik yıkımlardan da kurtulamıyoruz. O zaman tespit ettiğimiz önemli bir aksaklık 6 Şubat depremlerinde çıktı. İnsanlar enkaz altında canlı olarak kalıp, maalesef ilk 72 saat ulaşılamadığı için ‘onları nasıl kurtarırız?’ ‘nasıl canlı çıkarabiliriz? fikrini düşündük. Projede hem deprem öncesi hem sırası hem de sonrası var. Öncesinde, daha iyi yapılacak mikro bölgeleme ve çalışmaları, bilimsel verilere ışık tutacak bilgileri elde ediyoruz. Bu bilgileri araştırmacılar yararlanabilsinler diye kamuoyuyla ücretsiz paylaşıyoruz. Deprem anında ise eğer bina yıkılmadıysa, deprem büyüklüğüne göre bir ölçek belirliyoruz” dedi.
4 risk faktörüne müdahale ediyor
İki tane kara kutunun bulunduğunu aktaran Akçığ, “Bu kara kutulardan bir tanesi zeminde, bir tanesi çatıda. Aşağıdaki kara kutunun; depremi algıladığı zaman yaptığı dört tane işlem var. Önce alarm veriyor. Sonra suyu kesiyor. Daha sonra doğalgazı kesiyor. İlk planda asansörleri stabil hale getirip insanların orayı kullanarak sıkışmamaları için onları park haline getiriyor. En sonunda ise ana vanadan apartmana kalan mesafedeki doğalgazı kesiyor. Dolayısıyla yangın ve su basması gibi tehlikelerinde önüne geçmiş oluyoruz” ifadelerine yer verdi.
Canlıların yerini tespit ediyor
Sistem beklediğini ve binada bir yıkım yoksa 10 dakika sonra tekrar çalışır hale geldiğini söyleyen Prof. Dr. Akçığ, şunları kaydetti:
“Cihaz bir yıkım algıladığı zaman, her ihtimale karşı bir tane de çatıda aynı özellikleri taşıyan bir aparatımız daha var. Ne olur ne olmaz düşüncesiyle aşağıdaki kara kutu kendini kapatıyor ve görevini yukarıdaki kara kutuya devrediyor. Her dairede sensörlerimiz var. Yukarıdaki kara kutu o sensörlerle devreye giriyor. Kara kutular insan nefesine ve nem basınç değişimlerine, karbondioksit tüketimine duyarlı. O nedenle canlı olma ihtimali olan yerleri ve paralelde GPS’leri de içinde olduğu için yaklaşık 25-50 santim hata payı ile canlıların yerini bulup aşağıya gelen kurtarma ekiplerine bilgi veriyor. Baygınlar da olabiliyor. Onların da yerleri tespit edilebiliyor.”
Prof. Dr. Akçığ, sistemin enerjisini kendi kendine sağladığını belirterek, 72 saate kadar da dayandığını ifade etti. Sözlerini sürdüren Akçığ, sistemin dayanıklılığını 98 saate kadar çıkarma çalışmalarının devam ettiğinin altını çizdi.
Binaya giren ve çıkan kişi sayısı kayıt ediliyor
“Sistem dahilinde daha önceden yapılan çalışmalarla, yapıdaki kişi sayıları da baştan belli” diyen Akçığ, “Giriş-çıkışlardan dolayı gelen ve çıkanların sayısından apartmanda kimlerin olduğunu biliyoruz. Örneğin deprem bir tatil zamanı olduysa, bir iş hanı önceliğini yitiriyor. Bu da çok sayıda insanın binada olmamasından kaynaklanıyor. Öncelikle nerede yoğunluk var onları bulmayı amaçlıyoruz” şeklinde konuştu.
“Öncelik canlılar ve baygınlar”
Deprem sırasında önceliğin canlılar ve baygınlar olduğunu ifade eden Zafer Akçığ, sözlerine şunları da ekledi:
“Dolayısıyla 72 saat veya 96 saatten sonra canlı kavramı ortadan kalktığı andan itibaren de amacımız naaşları bütün çıkarabilmek. Enkazdan kol bacak parçalarının çıkmasını asgariye indirmek için çabalıyoruz. Bu çalışmaların temelinde yatan ana fikir de budur.”
27 Nisan 2024 Cumartesi - 19:36
Dünyaca ünlü fizikçiler Fethiye’de buluştu
Muğla’nın Fethiye ilçesinde 9. Uluslararası Süperiletkenlik ve Manyetizma (ICSM2024) ve 2. Uluslararası Kuantum Malzemeleri ve Teknolojileri Konferansları (ICQMT2024) başladı.
9. Uluslararası Süperiletkenlik Manyetizma Konferansı (ICSM2024) ve 2. Uluslararası Kuantum Malzemeleri ve Teknolojileri Konferansı (ICQMT2024) Fethiye’de başladı. Ölüdeniz Mahallesi’nde düzenlenen konferanslara dünyadaki ünlü fizikçiler katıldı. Konferansa Fethiye Belediye Başkan Yardımcısı Oğuz Bolelli ve 55 ülkeden yaklaşık 800 kişi katıldı. Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Gencer Başkanlığı’nda gerçekleşen konferans açılışında küresel ısınmaya dikkat çekildi.
Prof. Dr. Ali Gencer konuşmasında, “Konferansımızın asıl amacı, küresel iklim değişikliği ve bunun dünyamıza getireceği değişiklikleri önlemek üzere uluslararası bir çabanın ürünü olarak ortaya çıkan yeni teknolojilerin tartışılmasıdır. Dünyanın ortalama sıcaklığı artışı eğer kontrol altına alınamazsa hem ülkemiz hem de dünya açısından gerçekten yaşanamaz bir yer olacak. Ülkemizin uluslararası başlattığı çabalara bir destek olsun diye akademik bir bakış açısıyla gelişmeleri tartışacağız. Ülkemizin bu coğrafyada daha yaşanabilir bir ülke olması için yeni teknolojilerin geliştirilmesi kaçınılmaz. Bunun için Türkiye’nin pozisyon almasına ve yükseltmesi konularını teknik açıdan bu konferansta değerlendirmiş olacağız. Katılım oldukça yüksek” ifadelerini kullandı.
