SAĞLIK - 19 Nisan 2024 Cuma 09:14

“Psikolojik desteğe erişimi olmayanlar için yapay zeka belirli bir boşluğu doldurabilir”

A
A
A
“Psikolojik desteğe erişimi olmayanlar için yapay zeka belirli bir boşluğu doldurabilir”

Yapay zekâ (AI), eğitimden sağlık hizmetlerine kadar birçok sektörde hızla ilerliyor. Yapay zekânın insan duygularını anlama, açıklama ve ruhsal rahatsızlıkları tedavi sürecinde etkin rol oynayıp oynayamayacağı ise merak konusu. Arş. Gör. Psikolog Deniz Mısra Gürol, psikolojik desteğe erişimi olmayanlar için belirli bir boşluğu doldurabilecek yapay zekânın tek başına yeterli olamayacağını belirtti.


Son zamanlarda yapay zekânın sınırları hakkında sorulan sorular gündemden düşmüyor. ‘’Yapay zekâ insan psikologların, psikiyatristlerin ve diğer ruh sağlığı uzmanlarının yerini alabilecek potansiyele sahip mi?’’ sorusunu İstanbul Gelişim Üniversitesi (İGÜ), İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Psikoloji Bölümü Arş. Gör. Psikolog Deniz Mısra Gürol yanıtladı.


“Psikolojik desteğe erişimi olmayanlar için belirli bir boşluğu doldurabilir”


Psikolog Deniz Mısra Gürol, Chatbotların verilen bir dizi komut sayesinde insan konuşmasını simüle eden yazılım uygulamaları olduğunu belirtti. “Chatbotlar hastalarla konuşarak, onlara deneyimleri ve duyguları hakkında sorular sorup sanal bir terapist gibi hareket edebilir. Hatta danışanlar ile konuşmak dışında onlara yapabilecekleri egzersiz önerileri bile sunabilir. Bu uygulamalar, kaliteli psikolojik desteğe erişimi olmayanlar için belirli bir boşluğu doldurabilir” dedi.


“Yalnızlık bir halk sağlığı krizi”


Arş. Gör. Deniz Mısra Gürol, birçok psikoterapistin, yerlerinin robot terapistler tarafından doldurulacağına dair bir endişe yaşandığını belirterek “U.S. Surgeon General, yalnızlığın bir halk sağlığı krizi olduğunu ilan ettiğinde, bir bilgisayarla sohbet etmenin bu ihtiyacı karşılayamayacağını açıkça ortaya koymuştur. Araştırmalar da gösteriyor ki psikoterapi, her danışanı kendi içinde değerlendirmelidir ve tedavi sadece belirli teknikleri kullanarak iyileştirmeye indirgenemez. Tedavi teknikleri haricinde empatik bağ kurabilme ve terapötik ilişki geliştirme gibi insana dair özellikler, başarılı tedavinin yapı taşlarıdır” ifadelerini kullandı.


“Yapay zekâ tüm kaynaklara erişim sağlayabilir”


Psikoterapistlerin tedavilerde faydalandığı binlerce kaynak olduğunu belirten Gürol, “Bunlar genellikle makaleler, terapi ekolleri, davranışsal egzersizler ve kitaplar olabilir. Yapay zekâ, bütün bu kaynakları akademisyenlere veya psikoterapistlere göre çok daha hızlı bir şekilde sindirebilme özelliğine sahiptir ve oluşturulan veri tabanı sayesinde danışanlar ile psikoterapi seansı yapabilir.” dedi.


“Yapay zekâ terapötik ittifak kuramaz”


Psikolog Deniz Mısra Gürol, “Araştırmalara göre başarılı bir tedavinin sırrı hem özel hem de genel faktörlere bağlıdır. Özel faktörler, psikoloji biliminin farklı teorilerinden ve uygulamalarından oluşan belirli teknikleri kapsar. Örneğin; terapide konulan hedefe yönelik ödevler verilmesi gibi. Genel faktörler ise terapötik değişkenlerle ilgilidir diyebiliriz. Bunlar; bağ kurabilme, empatik yaklaşma, etkili dinleme ve terapiden beklentilerdir. Genel faktörler daha çok kişiye özeldir ve içinde yapay zekânın erişemeyeceği insani özellikleri barındırır. Yapılan araştırmalar, genel faktörlerin ağırlıklı olarak tedavinin etkililiğini belirlediğini savunmaktadır. Genel faktörler, danışanın biricik olduğunu ve kendi içinde bir tedavi süreci olduğunu vurgular, dolayısıyla otomatikleşmiş bir psikoterapinin uzun vadede her vakada işe yaraması mümkün değildir” dedi. Çok başarılı bir tedavi metodu veya nefes egzersizi gibi etkili olabilecek bir müdahalenin terapötik bağ ve güven ilişkisi olmadan uygulanmasının etkili olamayacağına dikkat çeken Gürol, etkili dinleyen ve empatik yaklaşabilen iyi eğitimli bir terapistin de doğru tedavi planını çıkarmadan ve doğru teknikleri kullanmadan başarı sağlayamayacağını belirtti.


Başarılı bir terapi sürecinde güven ön plandadır


Terapide en önemli konulardan biri de danışan gizliliğidir. Terapi odasında danışanlar, kendilerine dair özel konuları terapist ile güvenli bir bağ kurduklarında paylaşabiliyorlar. Terapistler gizlilik ilkesine bağlı olarak çalışmakla yükümlüdür, dolayısıyla çevrim içi bir ortamda özel konuların açıkça konuşuluyor olması danışanı rahat ve güvende hissettirmeyebilir. Arş. Gör. Deniz Mısra Gürol, terapide konuşulan konuların veri tabanında kalıcı olup olmadığına dair danışanların aklında bir soru işareti oluşacağına dikkat çekerek “Yapılan araştırmalar, bazı insanların gerçek bir terapistle konuşurken daha utangaç olabileceklerini ve bir robotla konuşurken daha rahat olabileceklerini de vurgulamıştır. Bireyler, ruh sağlığı desteği alırken hem yapay zekânın hem de insan terapistlerin güçlü yönlerini ve sınırlamalarını gözlemleyerek bilinçli bir tercih yapabilirler” ifadelerini kullandı.


Bunlar Da İlginizi Çekebilir
Adana Trendyol Süper Lig: Adana Demirspor: 2 - RAMS Başakşehir: 6 (Maç sonucu) Trendyol Süper Lig’in ’in 38. haftasında Adana Demirspor, evinde karşılaştığı Başakşehir’e 6-2’lik skorla mağlup oldu. Maçtan dakikalar (İkinci yarı) 56. dakikada ceza sahası dışından Piatek’in yerden vuruşunda top az farkla dışarı çıktı. 67. dakikada Başakşehir’de Dubois ceza sahası içerisinde Mohammadi ile mücadelesinde yerde kaldı ve hakem Burak Şeker penaltı noktasını gösterdi. 68. dakikada Başakşehir’de topun başına geçen Piatek penaltıyı gole çevirdi. 1-5 80. dakikada oyun çizgisine paralel ceza sahasına sol kanattan giren Mohammadi’nin kale sahası içinden vuruşunda kaleci Deniz Dilmen topa hakim oldu. 89. dakikada Michut’un pasında ceza sahasında topla buluşan Mendoza’nın vuruşunda meşin yuvarlak ağlarla buluştu. 2-5 90+1. dakikada ceza sahasına yapılan ortada yükselen Figueiredo’nun kafa vuruşunda meşin yuvarlak ağlarla buluştu. 2-6 Hakemler: Burak Şeker, Gökhan Barcın, Abdullah Uğur Sarı Adana Demirspor: Yılmaz Aktaş, İsmail Çokçalış, Gravillion, Dorukhan Toköz (İzzet Çelik dk. 70), Atal (Mohammadi dk. 46), Tayfun Aydoğan (Samet Duyur (dk. 89), Maestro (Burhan Ersoy dk. 89), Michut, Ozan Demirbağ (Aymbetov dk. 46), Mendoza Yedekler: Magomedaliev, Deniz Eren Dönmezer, Manev, Yusuf Barasi Teknik Direktör: Hikmet Karaman Başakşehir: Deniz Dilmen, Ömer Ali Şahiner (Lima dk. 74), Hamza Güreler, Opoku, Dubois (Figueiredo dk. 69), Onur Ergün (Berkay Aydoğmuş dk. 74), Deniz Türüç, Kemen, Berkay Özcan, Davidson (Serdar Gürler dk. 69), Piatek (Emirhan İlkhan dk. 69) Yedekler: Volkan Babacan, Muhammed Şengezer Teknik Direktör: Çağdaş Atan Goller: Tayfun Erdoğan (dk. 37 pen.), S. Mendoza (dk. 88) (Adana Demispor), Piatek, (dk. 5, 13 ve 68), Berkay Özcan (dk. 40), Davidson (dk. 44) (Başakşehir)
İstanbul Trendyol Süper Lig: Kasımpaşa: 2 - Beşiktaş: 1 (Maç sonucu) Trendyol Süper Lig’in 38. ve son haftasında Kasımpaşa, sahasında karşılaştığı Beşiktaş’ı 2-1 mağlup etti. Maçtan dakikalar (İkinci yarı) 57. dakikada Semih Kılıçsoy’un savunma arkasına pasında topla buluşan Fahri’nin karşı karşıya pozisyonda vuruşunda kaleci Gianniotis topu çeldi. 60. dakikada Aytaç Kara’nın sağ taraftan ortasında uzak köşede Yasin Özcan’ın vuruşunda top ağlarla buluştu. 2-0 64. dakikada Fall’ın pasında Aytaç Kara’nın sol çaprazdan sert vuruşunda kaleci Ersin topu kornere çeldi. 65. dakikada Cenk Tosun ile yaptığı duvar pası sonrası Emrecan’ın sol ayağıyla yaptığı vuruşta kaleci Gianniotis topu kornere çeldi. 87. dakikada Cenk Tosun ile duvar pası yaptıktan sonra ceza sahası içine giren Semih Kılıçsoy, sol çaprazdan vuruşunda uzak köşeden topu ağlara gönderdi. 2-1 Hakemler: Bahattin Şimşek, Deniz Caner Özaral, Samet Çavuş Kasımpaşa: Gianniotis, Gökhan Gül, Porozo, Sadık Çiftpınar, Yasin Özcan, Sadiku, Fall, Hajradinovic, Aytaç Kara, Oğulcan Çağlayan (Zai dk. 86), Da Costa Yedekler: Ali Emre Yanar, Omeruo, Ngoy, Adnan Aktaş, Sarp Yavrucu, Selim Dilli, Taylan Utku Aydın, Sinan Alkaş, Emirhan Yiğit Teknik Direktör: Sami Uğurlu Beşiktaş: Ersin Destanoğlu, Onur Bulut, Tayyip Talha Sanuç (Emrecan Uzunhan dk. , Zaynutdinov (Necip Uysal dk. 46), Masuaku (Emrecan Terzi dk. 46), Chamberlain (Salih Uçandk. 62), Demir Ege Tıknaz, Fahri Kerem Ay (Ghezzal dk. 78), Mustafa Hekimoğlu, Semih Kılıçsoy, Cenk Tosun Yedekler: Göktuğ Baytekin, Svensson, Aboubakar, Azad Demir, Yakup Arda Kılıç, Emrecan Terzi Teknik Sorumlu: Serdar Topraktepe Goller: Da Costa (dk. 4), Yasin Özcan (dk. 61) (Kasımpaşa), Semih Kılıçsoy (dk. 87) (Beşiktaş) Sarı kartlar: Porozo (Kasımpaşa) Semih Kılıçsoy, Demir Ege Tıknaz (Beşiktaş)