Van’ın Gevaş ilçesinde yer alan ve Türkiye’nin en büyük Türk-İslam mezarlıklarından biri olarak kabul edilen Selçuklu Mezarlığı’nda sürdürülen kazı ve restorasyon çalışmalarında bu yıl 6 mezar daha gün yüzüne çıkarıldı.
Ortaçağ Dönemine ait Anadolu’nun en büyük Türk İslam mezarlığından biri olan ve yaklaşık 50 bin metrekarelik bir alanı kaplayan Gevaş Selçuklu Mezarlığı’nda bugüne dek tespit edilen mezar taşlarının sayısı bini buluyor. Birçoğu 14. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen mezarlıktaki mezar taşları ise Ahlat mezar taşlarından farklı olarak ‘beyaz kalker’ taşından yapıldı. Türk tarihi ve sanatı açısından büyük bir öneme sahip olan mezarlıkta bulunan şahide ve sandukaların tüm yönleriyle gün yüzüne çıkarılması ve hak ettiği değere kavuşturulması amacıyla 2022 yılında restorasyon çalışmaları başlatıldı.
Bu yıl Cumhurbaşkanlığı himayesinde yürütülen "Geleceğe Miras Projesi" kapsamına alınan çalışmalar, Van Müzesi başkanlığında ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ercan Çalış’ın bilimsel danışmanlığında yürütülüyor. Bu yıl gün yüzüne çıkarılan 6 mezarın üzerindeki kitabeler, akademik ekip tarafından incelenmeye alındı. Yazı ve süslemeleriyle dikkat çeken bu mezar taşları, bölgenin tarihi ve kültürel mirasına ışık tutmaya devam ediyor.
"Şu ana kadar 180 mezar taşının zemin blokajı yapıldı"
Konuya ilişkin konuşan Van YYÜ Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ercan Çalış, çalışma alanının ‘Geleceğe Miras’ projesine dahil edilmesiyle birlikte kapasitesinin artırıldığını belirtti. Bu yıl çalışmalara hızlı başladıklarını ve yaklaşık 50 adet mezar taşına müdahale edildiğini ifade eden Doç. Dr. Çalış, "Bunlardan 40 mezar taşının zemin blokaj işlemleri yapılırken, yaklaşık 10 taşın da liken temizliği yapıldı. Bu taşlar arasında 6 adet taş tamamıyla toprak altındayken gün yüzüne çıkarıldı. Yani daha önce pafta numarası olmayan, herhangi bir yerde göremeyeceğiniz bu taşlar, ilk defa 750 yıl sonra kelimenin tam anlamıyla gün ışığı görmüştür ve şu anda onlarla ilgili çalışmalarımız devam etmektedir. Tüm süreç içerisinde yapılan çalışmalara baktığımızda, 180 mezar taşının zemin blokajı yapılmıştır. Bunların dışında 85 taşın liken temizliği yapılmış, 15 taşın kırık parçaları birleştirilerek tümleme çalışmaları gerçekleştirilmiş ve 25 taşın da toprak altındayken gün yüzüne çıkarıldığı söylenebilir" dedi.
"Mezarlıkta çevre düzenlemesine başlandı"
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Müzeler Genel Müdürlüğü’nün destekleri ve Van Valiliği’nin organizasyonuyla, alanda büyük ölçüde bir çevre düzenlemesi yapıldığını dile getiren Çalış, çevre düzenlemesinin yaklaşık olarak birkaç ay içerisinde tamamlanmasının beklendiğini söyledi.
Halime Hatun Kümbeti’nin de yer aldığı tarihi mezarlıkta kadınlara verilen değerin bir kez daha ortaya konulduğunu ifade eden Çalış, "Halime Hatun Kümbeti, 1335 tarihinde Melik İzzettin tarafından kızı için yaptırılmış olan bir kümbettir. Selçuklu üslubunun bir şaheseri olduğunu söylemek mümkündür. Aslında şöyle bir durum da söz konusudur: Bu mezarlıkta Halime Hatun Kümbeti’nin bulunması, o dönemde Anadolu’nun kadına verdiği değeri göstermesi açısından da önemlidir" diye konuştu.
