Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan Kırgız kültüründe deri işlemeciliği önemli bir yere sahip. Göçebe yaşam tarzının bir parçası olan deri ürünler dayanıklılığı, sıcak tutması ve uzun ömürlü olması nedeniyle günlük yaşamda sıkça kullanılıyor. Özellikle mesh ve çizme gibi ürünler hem ibadet sırasında hem de zorlu hava şartlarında tercih ediliyor. El emeğiyle üretilen mesh, çizme, kemer, kalpak ve kırbaç gibi ürünler hem kültürel mirasın bir parçası hem de bölgedeki Kırgız topluluğu için önemli bir değer taşıyor. Ancak ustalar, mesleğin son temsilcileri olduklarını ve çırak bulamadıkları için sanatın yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu söylüyor.
"El sanatı burada yok olmak üzere"
70 yaşındaki Boncun Işık, mesleği kayınbabasından devraldığını belirterek, "70 yaşındayım. Bu mesleği ben kayınbabamdan aldım. Kayınbabam da yaşlandı, bıraktı bu mesleği. Şu anda ben yürütüyorum. El sanatı burada yok olmak üzere. Bizden de çırak çıkmadı. Kimseye bu işi yapmak istemiyor. Bu çok sabır isteyen bir iş. Elde dikiyoruz. Meshleri, üç dört gün civarında tamamlıyorum. Talep Kırgızlar’dan oluyor, bizim Kırgızlar alıyor. Kadın, erkek, namaz için iyi oluyor sıcak tutuyor ayağı" dedi.
"Mehmetçiklerimiz ve komutanlarımız için çizme yapıyorum"
Yıllardır deri işleyen bir diğer usta Mehdi Ömer ise siparişlerin Türkiye’nin farklı illerine kadar ulaştığını ifade etti. Mehdi Ömer, "Yaşım 70 bu mesleği 27 yıldır yapıyorum. El işi çorap, mesh, kırbaç, mont, kalpak, çizme, kemer. Bunları 50’ye yakın deri türünden yapıyorum. Kardeşlerim Erciş Ulu Pamir’den siparişler alıyor. İstanbul, Konya, Kayseri’ye satıyoruz. Meshlerin türleri ayrı ayrı. Kösele olanlar üç buçuk dört gün zamanımı alıyor. Onların üç dört bin liraya satıyorum. Çizmeler var, onları dört, dört buçuk günde yapıyorum. Mehmetçiklerimiz ve komutanlarımız için yapıyorum. Mont ve kalpakları bir ila beş gün arasında yapıyorum" şeklinde konuştu.
Ustalar, özellikle gençlerin mesleğe ilgi göstermemesinden yakınıyor. Sabır ve el emeği gerektiren deri işlemeciliğinin çırak yetişmemesi nedeniyle birkaç yıl içinde tamamen kaybolmasından endişe ediliyor.
Kırgız kültüründe önemli bir yer tutan deri işlemeciliği, yalnızca bir geçim kaynağı değil aynı zamanda kimliğin ve geleneğin bir yansıması olarak görülüyor. Yenifakılı’daki ustalar ise ata yadigarı bu sanatı yaşatabilmek için tüm zorluklara rağmen üretmeye devam ediyor.
Erdoğan Budak
