Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölüm Başkanı Prof. Dr. İslam Saruhan, adli entomoloji sayesinde ölüm zamanının, cesedin taşınıp taşınmadığının ve bazı suç unsurlarının böceklerden elde edilen verilerle ortaya çıkarılabildiğini söyledi.
OMÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölüm Başkanı İslam Saruhan, adli entomoloji alanında yapılan çalışmalar ve böceklerin adli vakalardaki rolü hakkında açıklamalarda bulundu. Prof. Dr. Saruhan, böceklerin biyolojisi ve davranışlarının suç araştırmalarında önemli deliller sunabildiğini belirtti.
Türkiye’deki önemli çalışmalar
İlk olarak adli entomolojiyi tanımlayan ve akabinde bu alanda yapılan çalışmalarla ilgili bilgi veren Prof. Dr. İslam Saruhan, "Bir suçla ilgili adli araştırmalarda böceklerin kanıt olarak kullanıldığı bilim dalıdır. Bu amaçla böceklerin biyolojileri, davranışları ve ekolojileri hakkındaki bilgilerden faydalanılmaktadır. Dünyada ve ülkemizde giderek daha fazla ilgi duyulan adli entomoloji bilimine her geçen gün yeni bilimsel çalışmalar, araştırmalar ve uygulamalar eklenmektedir. Bu gelişim doğrultusunda ülkemizde son 25 yılda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Birçok üniversitede lisans ve lisansüstü eğitimler verilmektedir. Ülkemize adli entomoloji konusunda çok sayıda yüksek lisans ve doktora tezi tamamlanmış, hatta devam eden çok sayıda tez bulunmaktadır. Bunun yanında adli entomoloji konusunda bilimsel makaleler üretilmekte ve dünya genelinde bilimsel dergilerde yayınlanmaktadır. Adli entomoloji ile; ölümden sonra geçen sürenin tahmini, kişinin bir yerde öldürülüp başka bir yere taşınıp taşınmadığı, tecavüze uğrama durumu, gece mi yoksa gündüz mü öldürüldüğü, ölenin alkol ya da uyuşturucu kullandığı, zanlının vücudundaki böcek ısırıklarından ya da otomobilinin hava filtresine takılıp kalan sineklerden hangi coğrafi bölgeye gittiği, bir bebek bezinin en son ne zaman değiştirildiği, bir yatalağın altının ne zaman temizlendiği belirlenebilmektedir. Ülkemizde de yapılan çalışmalar bu konular üzerindedir" dedi.
"Çürüme olayının başlamasından sonra genelde cesede ilk gelen böcekler"
Böceklerin cesette meydana gelen koku ve gaz çıkışına bağlı olarak dakikalar içerisinde cesede çok uzak mesafelerden ulaştıklarını söyleyen Prof. Dr. Saruhan, "Böcekler organik maddelerle beslenmeye başlarlar. Cesetteki çürüme olayının başlamasından sonra genelde cesede ilk gelen böceklerdir. Eğer cesede ulaşmak için bir engel yok ise leş sinekleri (Calliphoridae) ilk birkaç saat içerisinde cesede yumurtalarını bırakabilmektedirler" diye konuştu.
"Böcekler ölüm zamanı ile ilgili önemli ipuçları sağlıyor"
Uzun süre sonra bulunan cesetler için böceklerin ölüm zamanı ile ilgili önemli ipuçlarını verdiği belirten Dr. Saruhan, "İnsan kalıntıları ölümden günler, haftalar hatta daha uzun süre sonra bulunduğunda, vücut ısısı ve ölüm sertliği veya ölüm morlukları gibi durumlar, ölüm zamanını tahmin etmek için artık uygun değildir. Bu gibi durumlarda, böcekler ölüm sonrası süre (PMI) hakkında önemli ipuçları sağlayabilmektedirler. Ceset üzerinde bulunan böceklerin ergin olmamış aşamalarının yaşları, ilgili böcek türüne ve ölüm sahasındaki iklim verilerine bağlı olarak, bir aydan fazla süreye kadar değişen sürelerde böceklerden yararlanılarak ölüm zamanının tahmin edilmesinde kanıt sağlayabilmektedirler. Yurt dışında yapılan bir çalışmada 24 Mayıs 2022 tarihinde saat 18:00’da bulunan bir cesette yapılan böcek incelemesi sonucunda ölüm zamanının 14 Mayıs 2022, saat 15.00’te olduğu tahmin edilmiştir. Polis delilleri, tanıklar ve otopsi bulgularına dayanarak tahmini ölüm zamanı 13 Mayıs 2022, saat 16.00 olarak ortaya konulmuştur. Böylece böceklerden yararlanılarak yapılan tahmin ile gerçek ölüm zamanı arasında 23 saat bir fark oluşmuştur. Yapılan bilimsel çalışmalarda böceklerden elde edilen kanıtlardan ölümden sonra geçen sure tahminlerinin, ölen kişinin bilinen son aktiviteleri ve adli patologlar tarafından verilen tahmini ölüm zamanlarıyla yakından örtüştüğünü görülmektedir. Bu uyum, böcek kanıtları kullanılarak ölümden sonra geçen sürenin tahmininde kullanılmasının makul ve güvenilir olduğu fikrini desteklemektedir" şeklinde konuştu.
"Ölüm nedeni ceset ile böcek arasındaki etkileşime göre tespit edilebilir"
Sinek larvaları veya diğer böceklerin ölüm nedenine dair ipuçları verebildiğini belirten Saruhan, "Özellikle leş sinekleri ölümün gerçekleştiği birkaç saat içerisinde yumurtalarını cesete bırakır ve biyolojik saati başlatırlar. Bırakılan yumurtalar ve larvaların gelişiminin incelenmesi ölüm zamanının kolaylıkla tespit edilmesini sağlamaktadır. Ölüm nedeni veya ölüm öncesi gerçekleşen bazı olaylar ceset ile böcek arasındaki etkileşime göre tespit edilebilir. Çoğu kez ölüm yeri bile böcekler sayesinde tespit edilebilmektedir. Çeşitli sıcaklıklarda zamana bağlı olarak larva boyu artar. Sıcaklık artıkça, doğrusal olarak boy uzunluğu ve zaman arasında artan bir ilişki vardır. Bilinen bu sıcaklıkla farklı sıcaklıklardaki boy zaman ilişkisi hesaplanabilir. Böylece sıcaklığa göre larvanın gelişim süresi hesaplanır, cesette bulunan larvanın yaşı belirlenerek ölümden sonra geçen süre ortaya konur" ifadelerini kullandı.
"Böcekler cesedin başka bir yere taşınıp taşınmadığını da ilgili önemli deliler sunuyor"
Kazalarda, fâili meçhul cinayetlerde ölüm yeri ve zamanının bilinmesi adli yargılama açısından çok önemli olduğuna dikkat çeken Saruhan, "Entomolojik deliller özellikle ölüm yeri tespitinde ve cesedin bir yerden başka yere taşınıp taşınmadığı hakkında önemli ipucu vermektedir. Her böceğin yaşadığı ortam farklıdır ve bazı böceklerin belli ortamlarda bulunmaları delil olarak önemlidir. Suda, karada, ormanda yaşayan böceklerin kendi ortamlarından başka bir ortamda tespit edilmeleri, cesedin bir yerden bir başka yere taşındığını göstermektedir. Bu bilgi bize ölümün gerçekleştiği ya da gerçekleşmediği yer hakkında çok ciddi deliller sunmaktadır. Entomolojik verileri dikkatli analiz eden, bir adli entomolog, cinayet mahalli, cinayetin açık veya kapalı bir alanda işlenip işlenmediği, cesedin başka bir bölgeye nakledilip edilmediği hakkında fikir sahibi olabilmektedir. Ceset üzerinde hiç böcek bulunmaması, kişinin çok soğuk bir yerde öldüğünü, aşırı bir şekilde yandığını veya kapalı bir konteynerde kaldığını göstermektedir" açıklamasında bulundu.
2003’teki korkunç cinayeti böcekler aydınlattı
Böceklerin çözdüğü bir olaydan örnek veren Saruhan, "Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kurupelit Kampüsü içerisinde bulunan ormanlık alanda meydana gelmiştir. 22 Haziran 2003 günü olay yerine intikal edildiğinde, üzerinde yukarı sıyrılmış şekilde kırmızı tişört, altında siyah etek, sırt üstü yatar vaziyette ve başı vücudundan ayrı bir kadın cesedi görülmüştür. Olay yeri çevresinde yapılan incelemede cesedin kafası yaklaşık 10 metre uzaklıkta, tamamen çürümüş ve iskeletleşmiş olarak bulunmuştur. Olay yerinde bulunan böcek türleri incelendiğinde cesedin yaklaşık 30 günlük bir ceset olduğunu tahmin edilmiş ve yapılan araştırmalar sonrasında cesedin 34 günlük bir ceset olduğu öğrenilmiştir. Bu sonuç böceklerden yapılan tahmini yaklaşık olarak doğrulamıştır. Olay yerinde bulunan böceklerden yararlanarak yapılan ölüm zamanı tahmininden yararlanılarak bu zaman aralığındaki kayıp ilanlarına bakılarak, cesedin teşhisi yapılmış ve vaka çözülmüştür."
